Szkolenia AI dla firm Warsztaty na zadaniach Twojego zespołu: online 4–8 h albo stacjonarnie w całej Polsce Zobacz program →

Phishing: co to jest, jak rozpoznać oszustwo i co zrobić po kliknięciu

Phishing w 2026: rodzaje ataków, jak AI je zmienia, najczęstsze oszustwa w Polsce, lista kontrolna i kroki po kliknięciu w link.

30 października 2026 · Adam Bakalarz
Ilustracja: koperta zawieszona na haczyku wędkarskim przed ekranem laptopa, obok kursor

W skrócie

  • CERT Polska zarejestrował w 2025 r. 78 391 incydentów phishingu, czyli 30% wszystkich zdarzeń; najczęściej oszuści podszywali się pod OLX (28 462) i Allegro (22 513).
  • Według Microsoftu maile phishingowe tworzone przez AI miały 54% kliknięć, ok. 4,5 raza więcej niż pozostałe, więc brak błędów językowych nie jest już dowodem, że wiadomość jest prawdziwa.
  • Podejrzany SMS przekazujesz bezpłatnie na numer 8080; w 2025 r. CERT Polska przyjął 295 169 zgłoszeń podejrzanych SMS-ów.

Stan na 30 października 2026

Phishing: co to jest i dlaczego dotyczy każdego

Phishing to oszustwo, w którym przestępca podszywa się pod bank, kuriera, urząd, sklep albo znajomą osobę, żeby wyłudzić login, hasło, dane karty lub skłonić do przelewu. W Polsce to dziś najczęstszy cyberincydent, a sztuczna inteligencja sprawia, że fałszywe wiadomości wyglądają coraz bardziej wiarygodnie. Phishing z użyciem AI to jedno z zagrożeń AI w firmie i urzędzie, które opisujemy w przewodniku; tutaj rozkładamy go na części.

Definicja

Phishing (wymawiane „fiszing”, od angielskiego „fishing”, czyli łowienie) to metoda oszustwa oparta na socjotechnice: wiadomość e-mail, SMS, komunikat w komunikatorze albo fałszywa strona udaje zaufanego nadawcę, żeby ofiara sama podała dane lub wykonała działanie korzystne dla przestępcy.

Skalę widać w raporcie rocznym CERT Polska za 2025 r. Zespół zarejestrował 253 238 oszustw komputerowych, czyli 97% wszystkich obsłużonych incydentów. Samych prób wyłudzenia loginów i haseł do poczty, banku czy portali społecznościowych było 78 391, czyli 30% wszystkich zdarzeń. CERT Polska zauważa, że materiały phishingowe mają coraz wyższą jakość: poprawną polszczyznę i wierne kopie oryginalnych stron.

Rodzaje phishingu: e-mail, SMS, fałszywe strony, BEC i kody QR

Phishing ma kilka odmian, które różnią się kanałem i tym, jak dobrze przestępca zna ofiarę. Mechanizm jest ten sam: pilna sprawa, zaufany nadawca i link, załącznik albo prośba o przelew.

RodzajKanałTypowy przykładKogo dotyczy
Phishing mailowyE-mail„Zwrot podatku czeka na zatwierdzenie”, link do fałszywej strony urzęduWszystkich
SmishingSMS„Paczka nie może zostać doręczona, dopłać 1,99 zł”Wszystkich z telefonem
Fałszywa stronaWWW, reklama w mediach społecznościowychKopia strony logowania banku, OLX albo operatora płatnościWszystkich
Spear phishingE-mail, komunikatorWiadomość z Twoim imieniem, nazwą projektu i nazwiskiem szefaKonkretną osobę lub firmę
WhalingE-mail, telefonSpear phishing wymierzony w zarząd lub dyrektora finansowegoKadrę kierowniczą
BEC (business email compromise)Firmowa poczta„Kontrahent zmienił numer konta, przelej fakturę na nowy”Księgowość, zakupy, zarząd
QuishingKod QRNaklejka na parkomacie albo kod QR w mailu o „problemie z kontem”Wszystkich z telefonem

Spear phishing różni się od masowego phishingu przygotowaniem: przestępca najpierw zbiera informacje o firmie, urzędzie lub profilach ofiary w mediach społecznościowych. BEC to najdroższa odmiana. Według raportu FBI za 2025 r. do IC3 wpłynęło 24 768 zgłoszeń BEC ze stratami ponad 3 mld USD, wobec 216 mln USD strat w zwykłym phishingu (FBI IC3, raport roczny 2025). Amerykańska Federalna Komisja Handlu ostrzega przed kodami QR naklejanymi na parkomaty i wysyłanymi w mailach (FTC).

Osobną odmianą jest vishing, czyli oszustwo przez telefon, coraz częściej z głosem sklonowanym przez AI; opiszemy go w osobnym tekście.

Jak AI zmienia phishing: bezbłędny język, personalizacja, strony w kilka minut

AI nie wymyśliła nowego oszustwa, ale usunęła dawne sygnały ostrzegawcze i obniżyła koszt ataku. Błędy językowe i toporna strona przestają być wskazówką, bo model pisze poprawnie i w tysiącach wersji naraz. Co pokazują raporty:

  • Skuteczność. Microsoft w raporcie Digital Defense Report 2025 (rok obrachunkowy od lipca 2024 do czerwca 2025) podał, że maile phishingowe tworzone automatycznie przez AI miały 54% kliknięć, czyli ok. 4,5 raza więcej niż pozostałe. AI może też zwiększyć opłacalność phishingu nawet 50-krotnie (Microsoft).
  • Skala w Europie. Unijna agencja ENISA przeanalizowała 4 875 incydentów z okresu od lipca 2024 do czerwca 2025: phishing (razem z vishingiem i złośliwymi reklamami) był pierwszym krokiem ataku w ok. 60% przypadków. ENISA przytacza też doniesienia, że na początku 2025 r. kampanie wspierane przez AI stanowiły ponad 80% obserwowanej socjotechniki na świecie (ENISA).
  • Fałszywe strony z jednego polecenia. Okta opisała w lipcu 2025 r. przestępców, którzy w narzędziu v0 firmy Vercel generowali działające kopie stron logowania „z prostych poleceń tekstowych”; badacze Okty powtórzyli to samodzielnie (Okta).
  • Podszywanie się pod szefa. FBI pisze, że generatory czatu szybko tworzą oficjalnie brzmiące maile udające prezesa lub innych przełożonych. W 2025 r. do FBI wpłynęły 22 364 zgłoszenia z wątkiem AI, ze stratami ponad 893 mln USD (FBI IC3).

Personalizacja działa tak: przestępca zbiera z sieci Twoje stanowisko, nazwę firmy i nazwiska współpracowników, a model składa z tego wiadomość, która brzmi jak od znajomego. Test „czy mail ma błędy” trzeba więc zastąpić pytaniem, czy prośbę da się potwierdzić drugą drogą.

Najczęstsze scenariusze phishingu w Polsce

Większość ataków w Polsce to kilka powtarzalnych historii: sprzedaż w serwisie ogłoszeniowym, paczka, zwrot z urzędu albo od dostawcy energii. Przykłady phishingu z raportu rocznego CERT Polska za 2025 r.:

  • OLX i Allegro. Podszywanie się pod serwisy sprzedażowe to najczęstsze kampanie: 28 462 zdarzenia z wizerunkiem OLX i 22 513 z wizerunkiem Allegro.
  • Paczki. Wiadomości o problemie z doręczeniem, najczęściej pod szyldem InPostu i Poczty Polskiej, a także e-Doręczeń. Jedna z odmian prosi o odpowiedź na SMS, bo wtedy telefon odblokowuje link od nieznanego nadawcy.
  • Zwrot podatku i NFZ. Mail o zwrocie nadpłaty podatku prowadzi na kopię strony rządowej, która zbiera dane logowania do banku i dane karty. Fałszywy „zwrot kosztów leków” od NFZ wyłudza dane osobowe i hasła.
  • Nadpłata za prąd. Wiadomości od rzekomych dostawców energii, napisane poprawną polszczyzną, z wierną kopią ich strony. CERT Polska zaznacza, że najważniejszą wskazówką pozostaje adres strony.
  • „Urząd”, świadczenia, e-TOLL. Prośba o telefon w sprawie „korespondencji urzędowej”, po której oszuści namawiają do instalacji programu do zdalnego pulpitu; reklamy „sprawdź dopłatę” wyłudzające PESEL i logowanie do banku; SMS-y o nieopłaconym przejeździe.

Zmienia się też sam SMS. W 2025 r. CERT Polska przyjął 295 169 zgłoszeń podejrzanych SMS-ów, o 16,8% mniej niż rok wcześniej, a złośliwych było 81 395 wobec 140 659. Przybywa za to wiadomości bez linku, które mają tylko nakłonić do kontaktu: „mamo, zepsuł mi się telefon, napisz na nowy numer”.

Jak rozpoznać phishing: lista kontrolna

Najpewniejszy test to adres strony i kanał, którym przyszła prośba, a nie wygląd ani język wiadomości. Zanim klikniesz, zalogujesz się albo zapłacisz, przejdź przez sześć pytań:

  1. Czy tego się spodziewałem? Czekasz na paczkę od tej firmy? Sprzedajesz coś na OLX? Brak związku z Twoimi sprawami to pierwszy sygnał.
  2. Czy ktoś mnie pogania? „24 godziny”, „konto zostanie zablokowane”, „dokumenty zostaną usunięte” mają odebrać czas na sprawdzenie.
  3. Dokąd naprawdę prowadzi link? Na komputerze najedź na link i przeczytaj adres na dole okna. Fałszywa domena różni się od prawdziwej choćby drobnym elementem: myślnikiem, dopiskiem, inną końcówką.
  4. O co mnie proszą? Login, dane karty z kodem CVV, kod BLIK, kod z SMS-a, PESEL, instalacja aplikacji: każda z tych próśb w nieoczekiwanej wiadomości oznacza stop.
  5. Czy kanał się zgadza? Bank czy urząd zwykle pisze w aplikacji, a nie SMS-em z linkiem. Kod QR w nieoczekiwanym miejscu traktuj jak link.
  6. Czy mogę to sprawdzić drugą drogą? Wejdź na stronę, wpisując adres samodzielnie, zaloguj się w aplikacji albo zadzwoń na numer z karty lub umowy.

Policzmy to. CERT Polska szacuje koszt wysłania jednej wiadomości phishingowej na kilkanaście groszy. Przyjmijmy 15 gr: 10 000 SMS-ów kosztuje ok. 1 500 zł. Jeśli nabierze się jedna osoba na tysiąc i straci średnio 1 500 zł, przestępca z jednej wysyłki ma ok. 15 000 zł, czyli dziesięć razy więcej, niż wydał. Dlatego ataki są masowe, a jedno zgłoszenie, które zablokuje kampanię, chroni tysiące osób. Według CERT Polska większość wejść na strony phishingowe następuje w ciągu 15 minut od otrzymania wiadomości, więc pośpiech działa na korzyść oszusta.

Prompt: sprawdź wiadomość z pomocą AI

Asystent AI pomoże wypunktować sygnały ostrzegawcze w podejrzanej wiadomości, ale nie potwierdzi, że jest bezpieczna. Zanim ją wkleisz, usuń swoje dane: imię i nazwisko, numer klienta, PESEL, adres.

Prompt do skopiowania

Przeanalizuj poniższą wiadomość pod kątem oznak phishingu.
Nie otwieraj linków i nie odwiedzaj stron, tylko oceń tekst.

1. Wypisz wszystkie sygnały ostrzegawcze (pilność, groźba, prośba o dane,
   o kod, o płatność lub instalację aplikacji, niezgodność nadawcy i treści).
2. Wypisz adresy i domeny z wiadomości i wskaż, które elementy mogą
   naśladować prawdziwą markę.
3. Oceń ryzyko: niskie, średnie albo wysokie, i uzasadnij w 2–3 zdaniach.
4. Napisz, jak mogę to zweryfikować bez klikania (jaką drogą i u kogo).
Jeśli czegoś nie da się ocenić z samego tekstu, napisz to wprost.

Wiadomość:
[wklej treść bez swoich danych osobowych]

Model może się pomylić w obie strony: przeoczyć dobrze przygotowane oszustwo albo uznać prawdziwą wiadomość za podejrzaną. Dlaczego tak się dzieje, piszemy w tekście o halucynacjach AI. Podejrzany SMS i tak przekaż na numer 8080, a mail zgłoś do CERT Polska.

Co zrobić po kliknięciu w link phishingowy

Jeśli kliknąłeś i podałeś dane, liczą się minuty: najpierw zatrzymaj pieniądze, potem odzyskaj konta, na końcu zgłoś. Samo kliknięcie bez wpisania danych zwykle oznacza mniejsze ryzyko, ale warto przejść przez kroki 3–5.

  1. Bank. Zadzwoń na numer z karty, umowy lub aplikacji (nie z wiadomości), zablokuj kartę i dostęp do bankowości, zapytaj o niezatwierdzone przelewy.
  2. Zdalny pulpit. Program zainstalowany na prośbę „konsultanta” odinstaluj, a komputer odłącz od internetu.
  3. Hasła. Zmień hasło do konta, które podałeś, a potem do poczty e-mail, bo przez nią resetuje się inne hasła. Wyloguj sesje i włącz logowanie dwuskładnikowe. Hasła do banku nie podawaj nikomu, także asystentowi AI, o czym przypominał Bank of America.
  4. Zgłoszenie. SMS przekaż w całości, opcją „Przekaż”, na bezpłatny numer 8080. Działa od listopada 2023 r., a wiadomość trzeba przesłać w oryginalnej formie, z linkiem (gov.pl). Mail lub stronę zgłoś przez formularz incydent.cert.pl albo w aplikacji mObywatel (usługa „Bezpiecznie w sieci”). Zgłoszone domeny trafiają na Listę Ostrzeżeń CERT Polska (prawie 245 tys. w 2025 r.).
  5. PESEL. Jeśli podałeś PESEL albo dane dowodu, zastrzeż numer PESEL. Usługa jest bezpłatna, działa od ręki w mObywatelu i w każdym urzędzie gminy (gov.pl).
  6. Policja. Gdy straciłeś pieniądze, zgłoś przestępstwo na policji i zachowaj wiadomości oraz potwierdzenia przelewów.

Phishing w firmie: MFA odporne na phishing, DMARC, szkolenia i symulacje

W firmie phishing zatrzymują przede wszystkim technika i procedury, a dopiero potem czujność ludzi. Najwięcej daje logowanie, którego nie da się wyłudzić, ochrona domeny przed podszywaniem się i zasada potwierdzania przelewów drugą drogą.

  • Klucze dostępu (passkeys) i klucze FIDO. Amerykańska agencja CISA wskazuje uwierzytelnianie FIDO/WebAuthn jako odporne na phishing; kody z SMS-a i powiadomienia push mogą zostać przechwycone albo wymuszone (CISA). Klucz dostępu działa tylko na domenie, na której go utworzono, więc fałszywa strona nic z nim nie zrobi.
  • SPF, DKIM i DMARC. Te trzy rekordy w DNS utrudniają wysyłanie maili z Twojej domeny przez obcych. Od 1 lutego 2024 r. Google wymaga ich od nadawców wysyłających ponad 5 000 wiadomości dziennie do Gmaila (Google).
  • Procedura na BEC. Zmiana numeru konta kontrahenta lub pilny przelew „od prezesa” wymaga telefonu na numer z umowy i akceptacji drugiej osoby.
  • Szkolenia i symulacje. Krótkie, regularne ćwiczenia na przykładach z polskich kampanii, także SMS-owych: Verizon w raporcie DBIR 2026 podaje, że w symulacjach na telefonach odsetek kliknięć był o 40% wyższy niż przy mailach (Verizon).
  • Jeden adres do zgłoszeń. Kto kliknął, zgłasza to od razu i bez obawy przed karą.

Przykład z praktyki: w szpitalu, w którym prowadziliśmy szkolenie z AI, osobne wystąpienie poświęciliśmy atakom z użyciem AI: deepfake’om, vishingowi i prompt injection. Do personelu administracyjnego piszą i dzwonią „dostawcy” i „dyrekcja”, więc wspólna procedura weryfikacji znaczy tam więcej niż wiedza techniczna.

Uwaga na shadow AI. Gdy firma nie daje zatwierdzonego narzędzia AI, pracownicy wklejają podejrzane maile, razem z danymi klientów, do prywatnych czatów. Adam Bakalarz bywał świadkiem korzystania z AI na prywatnych kontach na szkoleniach; więcej w tekście o shadow AI. Prompt do przygotowania firmowej procedury:

Prompt do skopiowania

Przygotuj jednostronicową procedurę dla pracowników firmy [branża, liczba osób]:
co zrobić, gdy dostaną podejrzany e-mail, SMS albo prośbę o pilny przelew.
Uwzględnij: komu i jak zgłosić (adres: [wpisz]), czego nie robić,
jak potwierdzić zmianę numeru konta kontrahenta (telefon na numer z umowy,
akceptacja drugiej osoby) i co zrobić po kliknięciu w link.
Pisz prostym językiem, w punktach, bez żargonu.
Zakończ trzema przykładami wiadomości do rozpoznania na szkoleniu.

Procedurę sprawdź z osobą odpowiedzialną za IT. Ćwiczenia dla zespołu prowadzimy na szkoleniach z AI dla firm.

Wszystkie teksty o bezpieczeństwie AI

Phishing to jedno z kilku ryzyk, które rosną razem z AI. Pełny przegląd, od wycieku danych po deepfake i prompt injection, znajdziesz w przewodniku Zagrożenia AI w firmie i urzędzie. O tym, jak modele AI same mogą zachowywać się ryzykownie, przeczytasz w tekście o teście Cohere, w którym Qwen próbował wysłać plik do Pekinu.

Co to znaczy dla Ciebie

Phishing przestał zdradzać się błędami językowymi i toporną grafiką, bo AI pisze poprawnie i szybko kopiuje strony. Zamiast oceniać wygląd wiadomości, sprawdzaj adres strony i potwierdzaj każdą prośbę o dane, kod albo przelew drugą drogą: w aplikacji, pod numerem z karty albo u przełożonego. Podejrzane SMS-y przekazuj na 8080, a w firmie wprowadź klucze dostępu, DMARC i prostą procedurę zgłaszania.

Najczęstsze pytania

Co to jest phishing?

To oszustwo, w którym przestępca podszywa się pod bank, kuriera, urząd, sklep lub znajomą osobę, żeby wyłudzić login, hasło, dane karty albo skłonić do przelewu. Przychodzi mailem, SMS-em, w komunikatorze albo przez fałszywą stronę lub reklamę.

Czym się różni spear phishing od zwykłego phishingu?

Zwykły phishing to masowa wysyłka tej samej wiadomości. Spear phishing jest przygotowany pod konkretną osobę lub firmę: zawiera imię, stanowisko, nazwy projektów albo nazwisko przełożonego zebrane z sieci. AI ułatwia przygotowanie takich wiadomości na dużą skalę.

Co to jest smishing?

To phishing przez SMS, na przykład wiadomość o niedoręczonej paczce, nieopłaconym przejeździe e-TOLL albo zwrocie nadpłaty z linkiem do fałszywej strony. Podejrzany SMS przekaż w całości, opcją „Przekaż”, na bezpłatny numer 8080.

Kliknąłem w link phishingowy. Co teraz?

Jeśli podałeś dane, od razu zadzwoń do banku na numer z karty lub aplikacji i zablokuj kartę, potem zmień hasła (najpierw do poczty), wyloguj sesje i włącz logowanie dwuskładnikowe. Zgłoś sprawę do CERT Polska (incydent.cert.pl, SMS na 8080), a jeśli podałeś PESEL, zastrzeż go w mObywatelu.

Czy AI pomoże rozpoznać phishing?

Może wskazać sygnały ostrzegawcze w tekście wiadomości, ale nie potwierdzi, że jest bezpieczna, i bywa, że się myli. Wklejaj tylko treść bez swoich danych osobowych, a decyzję opieraj na sprawdzeniu u źródła: w aplikacji, na stronie wpisanej ręcznie albo pod znanym numerem.

Jak chronić firmę przed phishingiem?

Wprowadź logowanie odporne na phishing (klucze dostępu, klucze FIDO), skonfiguruj SPF, DKIM i DMARC dla domeny, ustal zasadę potwierdzania zmian numeru konta i pilnych przelewów drugą drogą oraz prowadź regularne szkolenia i symulacje, także na SMS-ach.

Czytaj dalej

Zobacz też

Przewodnik po temacie Zagrożenia AI w firmie i urzędzie: jak je rozpoznać i jak się chronić

Adam Bakalarz, założyciel instytut.ai
Autor

Adam Bakalarz

Szkoleniowiec AI · właściciel agencji NowoczesnyMarketing.pl · założyciel instytut.ai

Prowadzi agencję, w której ChatGPT, Claude i automatyzacje codziennie pracują dla klientów. Na szkoleniach i w kursach online uczy tego, co sam stosuje w pracy.

100+

firm na szkoleniach zamkniętych od 2025

21

kursów online

1 200+

zweryfikowanych opinii

50 000+

kursantów online