Szkolenia AI dla firm Warsztaty na zadaniach Twojego zespołu: online 4–8 h albo stacjonarnie w całej Polsce Zobacz program →

Excel dla księgowych z AI: formuły, uzgodnienia i kontrola danych

Uzgodnienia, różnice, czyszczenie eksportów i polskie nazwy formuł: jak księgowa pracuje z AI w arkuszu bez wysyłania danych klientów.

6 listopada 2026 · Adam Bakalarz
Tabela z dwiema zaznaczonymi komórkami połączonymi linią, obok kalkulator

W skrócie

  • Podstawa uzgodnień to 5 funkcji: X.WYSZUKAJ, SUMA.WARUNKÓW, LICZ.WARUNKI, ZAOKR i USUŃ.ZBĘDNE.ODSTĘPY, a AI ma je pisać po polsku i ze średnikami.
  • Szablon zbudujesz bez danych klientów: AI dostaje sam układ kolumn, test przechodzi na 5 fikcyjnych wierszach, a prawdziwe kwoty liczy już Excel.
  • W przykładzie redakcji biuro z 40 uzgodnieniami miesięcznie oszczędza ok. 9 godzin; przy oszczędności 5 zamiast 15 minut na uzgodnieniu zwrot z budowy szablonu rośnie do ok. 6 miesięcy.

Stan na 6 listopada 2026

Excel dla księgowych z AI: kto pisze formuły, a kto liczy

Excel w księgowości zostaje narzędziem, któremu można zajrzeć w pasek formuły. AI pisze formuły i tłumaczy błędy, Excel liczy, a księgowa sprawdza wynik i decyduje, co zrobić z różnicą. Szablon da się przy tym zbudować bez danych klientów.

Definicja

Uzgodnienie w Excelu to porównanie dwóch zestawień tej samej rzeczy, na przykład salda z księgi i salda potwierdzonego przez kontrahenta: wiersz po wierszu, z listą różnic do wyjaśnienia.

Poradnik jest dla osoby z biura rachunkowego albo działu finansów. Szerszy obraz, z KSeF i planem wdrożenia, daje przewodnik AI w księgowości dla biur rachunkowych i działów finansów. Dane w przykładach są fikcyjne.

XLOOKUP po polsku i inne formuły do uzgodnień

W polskim Excelu funkcje mają polskie nazwy, a polska pomoc Microsoftu rozdziela argumenty średnikami. Wymagaj tego w każdym poleceniu: formuła z angielskimi nazwami i przecinkami, wklejona do polskiego Excela, zwykle nie zadziała.

ZadanieFunkcjaPrzykład
Saldo z drugiego arkuszaX.WYSZUKAJ (XLOOKUP)=X.WYSZUKAJ(A2; Potw!A:A; Potw!B:B; "BRAK")
Obroty konta w miesiącuSUMA.WARUNKÓW (SUMIFS)=SUMA.WARUNKÓW(Obroty!E:E; Obroty!B:B; A2; Obroty!C:C; 10)
Podwójny zapis (wynik powyżej 1)LICZ.WARUNKI (COUNTIFS)=LICZ.WARUNKI(B:B; B2; C:C; C2)
Różnica bez ogona po przecinkuZAOKR (ROUND)=ZAOKR(B2-C2; 2)
Spacje na początku i końcu kluczaUSUŃ.ZBĘDNE.ODSTĘPY (TRIM)=USUŃ.ZBĘDNE.ODSTĘPY(A2)

Nazwy i składnię potwierdza polska pomoc Microsoftu: X.WYSZUKAJ, SUMA.WARUNKÓW, LICZ.WARUNKI, funkcje matematyczne i tekstowe. Według niej X.WYSZUKAJ nie ma w Excelu 2016 i 2019, więc podaj w poleceniu swoją wersję.

ZAOKR to nie kosmetyka: działania na ułamkach mogą zostawić śladową resztę, przez którą zgodna pozycja wygląda jak różnica. Microsoft podaje tę funkcję jako sposób na takie błędy (Microsoft Learn).

Czyszczenie eksportu: skąd biorą się pozorne różnice

Zanim porównasz dwa zestawienia, oczyść klucz i kwoty. Część różnic to tylko spacja w numerze kontrahenta albo kwota zapisana jako tekst.

  • Twarda spacja. USUŃ.ZBĘDNE.ODSTĘPY usuwa spacje na początku i końcu oraz nadmiarowe w środku (kod 32). Pojedynczą spację między znakami zostawia i nie rusza znaku o kodzie 160, dlatego Microsoft radzi łączyć ją z PODSTAW (oczyszczanie danych): =USUŃ.ZBĘDNE.ODSTĘPY(PODSTAW(A2; ZNAK.UNICODE(160); " ")). Numer ze spacją w środku oczyści =PODSTAW(A2; " "; "").
  • Kwota jako tekst. „1 234.50” z twardą spacją i kropką zamienisz przy polskich ustawieniach regionalnych tak: =WARTOŚĆ(PODSTAW(PODSTAW(C2; ZNAK.UNICODE(160); ""); "."; ",")).

Gdy ten sam eksport wraca co miesiąc, zapisz kroki w Power Query: zapytanie odświeżysz na nowych danych, a źródło pozostaje nietknięte (Microsoft Learn). Pliki XML z KSeF opisujemy w tekście AI i faktury: OCR, KSeF i kontrola danych.

Uzgodnienie krok po kroku na fikcyjnych saldach

Najpierw poproś o szablon, podając tylko układ kolumn, i przetestuj go na fikcyjnych wierszach. Gotowy szablon liczy już bez udziału AI, więc prawdziwe salda nie muszą trafić do modelu.

Prompt do skopiowania

Pracuję w polskiej wersji Excela (Microsoft 365). Nie wysyłam danych, tylko układ pliku.
Arkusz „Ksiega”: A = ID kontrahenta, B = saldo.
Arkusz „Potw”: A = ID kontrahenta, B = saldo potwierdzone.
Napisz formuły do arkusza „Ksiega”:
C = saldo z „Potw”, a gdy nie ma pary, tekst BRAK,
D = różnica zaokrąglona do 2 miejsc,
E = status: zgodne / do 1 zł / różnica / brak pary.
Zasady: polskie nazwy funkcji, średniki, bez makr.
Podaj 5 fikcyjnych wierszy testowych i wynik, który mam dostać.
Napisz, co się stanie, gdy ID ma spację albo kwota jest tekstem.

Wynik dla pięciu fikcyjnych kontrahentów (próg 1 zł to nasze założenie):

IDKsięgaPotwierdzenieRóżnicaCo dalej
K-10112 300,0012 300,000,00zgodne
K-1028 450,008 540,00−90,00przestawione cyfry?
K-1034 920,00BRAKbrak parydopytać kontrahenta
K-10415 000,0015 000,000,00BRAK znikł po czyszczeniu ID
K-1052 000,001 999,990,01poniżej progu

Przydają się jeszcze dwa testy:

  • Pozycje bez pary. W Power Query użyj polecenia „Scal zapytania” i sprzężenia Left Anti, które polska pomoc nazywa „Lewe przeciwdziałanie sprzężeniu”. Zwraca ono wiersze bez pary w drugiej tabeli (Microsoft Support). Uzgodnienia między spółkami opisujemy w tekście AI w finansach.
  • Przestawione cyfry. Przy niezerowej różnicy =MOD(ZAOKR(D2*100; 0); 9)=0 sprawdza, czy kwota w groszach dzieli się przez 9. Każde przestawienie dwóch cyfr daje taką różnicę, ale przypadkiem przejdzie test mniej więcej co dziewiąta inna. To wskazówka, nie dowód.

Tabele przestawne i sprawdzanie kont

Obroty i salda kont policz tabelą przestawną, a nie pytaniem na czacie: układ jest powtarzalny, a każdą liczbę da się rozwinąć do zapisów. AI przejrzy plik pod kątem błędów, których arkusz sam nie zgłosi.

Dwukrotne kliknięcie pola w obszarze wartości pokazuje na nowym arkuszu dane, z których powstała liczba (Microsoft Support). Po zmianie danych zwykle trzeba odświeżyć tabelę; automatyczne odświeżanie przy danych ze skoroszytu ma na razie program Microsoft 365 Insider (Microsoft Support). Kiedy zostać przy tabeli, a kiedy pytać AI, piszemy w tekście AI do analizy danych.

Dwie kontrole w formułach, gdy w arkuszu „Obroty” kolumna B to konto, E to Wn, a F to Ma:

  • Wn równa się Ma. =ZAOKR(SUMA(Obroty!E:E)-SUMA(Obroty!F:F); 2) ma dać 0.
  • Konto spoza planu. =LICZ.JEŻELI(Plan!A:A; B2)=0 zwraca PRAWDA, gdy konta nie ma w arkuszu „Plan”.

Poniższe polecenie wklej do Copilota w trybie czatu, który nie zmienia skoroszytu (Microsoft Support), albo do dodatku na koncie firmowym. Jak włączyć Copilota, opisuje poradnik Copilot w Excelu: jak włączyć, co potrafi i prompty do analizy danych.

Prompt do skopiowania

Sprawdź ten skoroszyt i niczego w nim nie zmieniaj.
Wypisz w tabeli: arkusz i komórka | co widzisz | dlaczego to ryzyko | jak to sprawdzić.
Szukaj kwot zapisanych jako tekst, formuł nadpisanych ręcznie wpisaną liczbą, zakresów bez ostatnich wierszy, wyszukiwań, które mogą zwrócić złą parę, oraz ukrytych wierszy, kolumn i arkuszy.
Nie oceniaj księgowań. Jeśli czegoś nie da się rozstrzygnąć z pliku, napisz BRAK DANYCH.

Jak sprawdzić wynik i czego nie oddawać AI

Szablon jest gotowy dopiero wtedy, gdy znajduje błędy, które sam do niego włożysz. Decyzję o różnicy, korektę i podpis zostaw człowiekowi.

  1. Zasiej błędy. W kopii dodaj przestawione cyfry, pozycję bez pary, duplikat i jedną poprawną pozycję, która wygląda podejrzanie. Podobny audyt listy płac z zasianymi błędami Adam Bakalarz pokazał na warsztacie dla działów kadrowo-płacowych i biur rachunkowych w SKwP Kraków (przykład z pokazu, dane fikcyjne).
  2. Porównaj sumy. Suma różnic ma się równać różnicy sum. W naszym przykładzie 42 670,00 − 37 839,99 = 4 830,01, czyli −90,00 + 0,01 + 4 920,00 bez pary.
  3. Policz wiersze przed czyszczeniem i po nim, a potem ręcznie przelicz dwa, w tym jeden z różnicą.

OpenAI radzi przeglądać formuły i zmienione komórki oraz powielić ważny plik (pomoc OpenAI). Anthropic nie zaleca dodatku Claude do obliczeń krytycznych dla audytu bez weryfikacji i ostrzega, że pliki z zewnątrz mogą zawierać ukryte polecenia (dokumentacja).

Przy człowieku zostają:

  • Wyjaśnienie różnicy. Przy inwentaryzacji należności art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy o rachunkowości wymaga, z wyjątkami z pkt 3, potwierdzeń od kontrahentów oraz wyjaśnienia i rozliczenia różnic. Model podsuwa trop, a przyczynę ustala i koryguje księgowa w programie księgowym.
  • Nadzór. Kierownik jednostki odpowiada za te obowiązki także po ich powierzeniu (art. 4 ust. 5, z wyjątkami).

Tajemnica zawodowa i dane klientów: co mówią przepisy

Ustawa o rachunkowości każe chronić księgi i dowody przed nieupoważnionym rozpowszechnianiem, a ustawa o doradztwie podatkowym wprowadza tajemnicę zawodową. Najprościej nie wysyłać danych: AI dostaje układ pliku, a liczby zostają w szablonie.

  • Ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522). Obowiązek ochrony to art. 71 ust. 1. W tym tekście jednolitym nie ma słowa „tajemnica”. To nie znaczy, że dane klienta nie są chronione: obowiązki mogą wynikać m.in. z umowy z klientem i RODO, a ich zakres warto sprawdzić z prawnikiem.
  • Ustawa o doradztwie podatkowym. Art. 37 obejmuje fakty i informacje poznane w związku z zawodem, bez ograniczenia w czasie, a odpowiednio także osoby zatrudnione przy czynnościach doradztwa. Art. 8a zasad etyki doradców (uchwała KRDP nr 40/2026) wymaga przy AI poufności danych klienta i weryfikacji wyników. Więcej w tekście AI w podatkach.
  • RODO. Dostawca AI to dla biura dalszy podmiot przetwarzający: potrzebna jest zgoda klienta i umowa (szczegóły w przewodniku).
WariantCo widzi AIWarunek
Układ plikunazwy kolumn, fikcyjne wierszenarzędzie dozwolone w firmie
Plik z IDkwoty, ID zamiast nazwkonto firmowe; ID może nadal być daną osobową
Pełny plik w dodatkuto, co dodatek odczytakonto firmowe, umowa, zgoda klienta

Dodatek nie działa wyłącznie na Twoim komputerze. Anthropic podaje, że wysyła do siebie treść odczytaną ze skoroszytu (dokumentacja), a OpenAI, że przetwarza kontekst arkusza i część logów trzyma do 30 dni (pomoc OpenAI). W Copilocie na koncie służbowym Microsoft jest podmiotem przetwarzającym, a prompty nie trenują modeli podstawowych. Modele Claude są jednak obecnie poza EU Data Boundary, więc zapytaj administratora, czy firma z nich korzysta (Microsoft Learn).

Copilot, ChatGPT czy Claude: plany i ceny

Szablon formuł napiszesz w każdym z tych narzędzi, ale do plików klientów potrzebny jest plan firmowy. Wybór zależy zwykle od tego, co firma już ma. Ceny za miesiąc z cenników twórców, sprawdzone 6.11.2026.

NarzędziePlany i cenyNa co uważać
Copilot w ExceluPersonal 42,99 zł, Family 55,99 zł, Premium 97,99 zł; firma: dodatek 18,20 € netto rocznie, 21,84 € miesięcznie, w promocji do 31.12.2026 dla obecnych klientów 15,60 € w pierwszym rokuEtykieta „Microsoft 365 Copilot (Basic)” daje standardowy dostęp bez dodatku, „Copilot Chat (Basic)” nie obejmuje Excela (Microsoft Learn)
ChatGPT for ExcelGo 34,99 zł, Plus 99,99 zł, Business 71 zł rocznie, 89 zł miesięcznie; Free i Go z ograniczonym użyciemBusiness: zespoły od 2 osób, domyślnie bez trenowania na danych firmy; w planach indywidualnych z trenowania rezygnujesz sam. (pomoc OpenAI)
Claude for ExcelPro 20 USD (17 USD rocznie), Team Standard 25 USD (20 USD rocznie); bez planu FreeBez makr, Excela 2016 i 2019, iPada i Androida (dokumentacja). Plany komercyjne domyślnie bez trenowania, w prywatnych zależy to od ustawienia

Uwaga na zapis pliku: na kontach służbowych, które mają Copilota w Excelu, działa on w aktualnym Excelu na komputerze także na skoroszytach .xlsx zapisanych na dysku (informacje o wersjach Microsoft 365), a w planach prywatnych FAQ Microsoftu wymaga autozapisu, czyli pliku w OneDrive. Eksport .csv albo stary plik .xls zapisz najpierw jako .xlsx.

Policzmy to: biuro z 40 uzgodnieniami i wdrożenie w zespole

W tym przykładzie szablon oszczędza ok. 9 godzin miesięcznie i zwraca się w niecały miesiąc, a przy mniejszej oszczędności dopiero po pół roku. To założenia redakcji, nie pomiar: podstaw własne liczby.

Policzmy to. Biuro robi 40 uzgodnień miesięcznie, godzina kosztuje 60 zł, kontrola wyników zajmuje 1 godzinę miesięcznie, a budowa szablonu 6 godzin, czyli jednorazowo 360 zł. Licencja: dodatek za 18,20 € (wymaga planu Microsoft 365 dla firm, którego kosztu tu nie liczymy) to 79,94 zł po kursie średnim NBP z 6.11.2026 (4,3925 zł).

  • Oszczędność 15 minut na uzgodnieniu: 10 godzin, po kontroli 9, czyli 540 zł. Po odjęciu licencji zostaje 460,06 zł, a budowa zwraca się po ok. 0,8 miesiąca.
  • Oszczędność 5 minut: 200 minut, po kontroli 2 godziny 20 minut, czyli 140 zł. Po licencji zostaje 60,06 zł, a zwrot trwa ok. 6 miesięcy.

Szablon liczy dalej także bez licencji, więc abonament ma sens, gdy AI przydaje się przy kolejnych zadaniach. W zespole najwięcej daje wspólny, opisany szablon i lista danych, których nie wolno wysyłać do AI. Ćwiczymy to na szkoleniu AI w księgowości dla biur rachunkowych i działów finansów, a pełny program jest w katalogu szkoleń AI dla firm.

Komentarz Adama Bakalarza Trener AI, założyciel instytut.ai

RODO jest nadrzędne, a plan biznesowy z niego nie zwalnia. Czy możesz wgrać tabelę z pracownikami i pracować na liście płac? Jeśli nie masz podstaw, żeby powierzyć te dane zewnętrznemu narzędziu, w grę wchodzi pełna anonimizacja: najpierw anonimizujesz, a dopiero potem wgrywasz.

Co to znaczy dla Ciebie

Wybierz jedno uzgodnienie, które wraca co miesiąc, i zbuduj do niego szablon na kopii z fikcyjnymi danymi. Poproś AI o formuły po polsku, zasiej w kopii kilka błędów i sprawdź, czy szablon je znajduje. Dopiero wtedy użyj go na prawdziwych danych, bez wysyłania ich do modelu. Po pierwszym zamknięciu policz, ile czasu faktycznie zaoszczędzono, a dane klientów kieruj do AI tylko na koncie firmowym, po sprawdzeniu umów z klientami.

Najczęstsze pytania

Jak jest XLOOKUP i SUMIFS po polsku?

XLOOKUP to X.WYSZUKAJ, a SUMIFS to SUMA.WARUNKÓW. W polskiej pomocy Microsoftu argumenty rozdzielają średniki. Według tej pomocy X.WYSZUKAJ nie ma w Excelu 2016 i 2019.

Dlaczego formuła od AI nie działa w moim Excelu?

Częste przyczyny to angielskie nazwy i przecinki albo funkcja, której nie ma w Twojej wersji. Napisz w poleceniu: polska wersja Excela, numer wersji, polskie nazwy funkcji i średniki. Potem sprawdź formułę na kilku fikcyjnych wierszach.

Czy AI zrobi uzgodnienie kont za księgową?

Może napisać formuły i wskazać pozycje do sprawdzenia, ale przyczynę różnicy ustala księgowa, a korektę wprowadza w programie księgowym. Liczby niech liczy Excel, nie odpowiedź na czacie.

Czy mogę wysłać do AI plik z danymi klienta?

Najpierw sprawdź, czy dane w ogóle są potrzebne: na szablon wystarczy układ kolumn i fikcyjne wiersze. Plik klienta to konto firmowe, umowa z dostawcą i zgoda klienta na dalszy podmiot przetwarzający. Doradcę podatkowego wiąże też tajemnica zawodowa z art. 37 ustawy o doradztwie podatkowym.

Co wybrać: Copilota, ChatGPT czy Claude?

Zwykle to, co firma już ma na koncie firmowym. Copilot działa w ramach Microsoft 365, a ChatGPT i Claude to dodatki z własnymi planami. Sprawdź wersję Excela, bo dodatek Claude nie działa w Excelu 2016 i 2019.

Czy Copilot w Excelu działa bez autozapisu?

Na kontach służbowych, które mają Copilota w Excelu, tak: w aktualnym Excelu na komputerze Copilot pracuje także na skoroszytach .xlsx zapisanych na dysku, a od lipca 2026 r. Microsoft wdraża też pracę na plikach w OneDrive i SharePoincie z wyłączonym autozapisem. W planach Personal, Family i Premium Microsoft nadal podaje, że autozapis jest wymagany, czyli plik musi leżeć w OneDrive. Eksport .csv albo plik .xls zapisz najpierw jako .xlsx.

Adam Bakalarz, założyciel instytut.ai
Autor

Adam Bakalarz

Szkoleniowiec AI · właściciel agencji NowoczesnyMarketing.pl · założyciel instytut.ai

Prowadzi agencję, w której ChatGPT, Claude i automatyzacje codziennie pracują dla klientów. Na szkoleniach i w kursach online uczy tego, co sam stosuje w pracy.

100+

firm na szkoleniach zamkniętych od 2025

21

kursów online

1 200+

zweryfikowanych opinii

50 000+

kursantów online