W skrócie
- AI realnie pomaga prawnikom w researchu i streszczeniach akt, pierwszych wersjach pism i umów, porównaniu wersji umowy i korespondencji z klientem; ocena sprawy i podpis zostają przy prawniku.
- Sądy odnotowały już 2262 sprawy ze zmyślonymi przez AI treściami (stan na 3.11.2026), w tym Mata v. Avianca z sankcją 5000 USD; każdą sygnaturę i cytat trzeba sprawdzić u źródła.
- Dane objęte tajemnicą tylko w narzędziu z należytą ochroną (konto firmowe, umowa powierzenia); w czerwcu 2026 NRA dopisała zasady AI do kodeksu etyki adwokackiej (§ 23e), radcowie mają rekomendacje KIRP.
Stan na 3 listopada 2026
Do czego AI przydaje się prawnikowi, a do czego nie?
AI w pracy prawnika czyta, streszcza, porównuje i pisze pierwsze wersje. Nie ocenia sprawy, nie wybiera linii argumentacji i nie podpisuje pisma: to robi prawnik, który odpowiada za każde zdanie i każdy cytat.
Definicja
AI dla prawników to używanie czatów i asystentów AI (ChatGPT, Claude, Microsoft 365 Copilot, Gemini, NotebookLM) oraz wyspecjalizowanych narzędzi legal AI do pracy na aktach, umowach, przepisach, orzeczeniach i korespondencji kancelarii albo działu prawnego: od streszczenia długiego dokumentu po pierwszą wersję pisma, którą prawnik poprawia i podpisuje.
| Zadanie | Co robi AI | Co zostaje przy prawniku |
|---|---|---|
| Research i streszczenia | Streszcza akta i długie dokumenty z odesłaniem do stron | Czytanie fragmentów, na których opiera się ocena sprawy |
| Pisma i umowy | Pisze pierwszą wersję według wzoru i instrukcji | Strategia, dobór argumentów, podpis |
| Porównanie wersji umów | Wypisuje zmiany i pyta o ich skutki | Ocena, czy zmiana jest dla klienta do przyjęcia |
| Przegląd orzecznictwa | Podsuwa tropy i porządkuje wgrane orzeczenia | Sprawdzenie każdej sygnatury i cytatu u źródła |
| Korespondencja z klientem | Tłumaczy pismo na zwykły język, pisze szkic maila | Treść porady i decyzja, co wysłać |
| Wiedza kancelarii | Odpowiada na podstawie wzorów i procedur | Aktualizacja wzorów i nadzór nad asystentem |
Tak wygląda to dziś w dużych firmach w USA. W raporcie Wharton i GBK Collective z października 2026 r. menedżerowie działów prawnych najczęściej wskazują AI w researchu i streszczaniu informacji (69%) oraz w pisaniu maili (68%); 62% używa AI przy przygotowaniu i przeglądzie umów, 57% przy pisaniu polityk, a zarządzanie cyklem życia umów jest dalej (53%). Jeden z respondentów zauważa, że streszczenia powstają dużo szybciej, ale prawnicy nadal sprawdzają cytowania i wnioski. Jednocześnie działy prawne (razem z produktem i inżynierią) najrzadziej deklarują zdecydowanie dodatni zwrot z AI (19%, w IT 41%) i najrzadziej ze wszystkich mierzą go w spójny sposób (42%) (pełny raport Wharton, s. 38 i 97). To deklaracje z dużych firm w USA, nie z polskich kancelarii, ale kierunek jest czytelny.
Ten przewodnik nie jest poradą prawną, tylko opisem narzędzi i ram, które warto znać, zanim kancelaria wklei do czatu pierwszy dokument klienta.
Research i streszczenia długich dokumentów
Najwięcej czasu AI oszczędza przy wejściu w nową sprawę: streszcza akta, wyciąga chronologię i listę dowodów, wskazuje, gdzie czego szukać. Warunek: każda teza w streszczeniu ma odesłanie do strony, które da się sprawdzić.
Do pracy na własnych dokumentach najlepiej nadają się narzędzia, które odpowiadają tylko na podstawie wgranych plików i pokazują źródło przy każdym zdaniu: NotebookLM, projekty w Claude albo projekty w ChatGPT. Na szkoleniu Adama Bakalarza w ARiMR streszczenie kilkusetstronicowego dokumentu w NotebookLM zajęło około 5 minut; to nie była sprawa sądowa, ale mechanika jest ta sama.
Prompt do skopiowania
Jesteś prawnikiem, który przejmuje sprawę. Wgrywam akta (dane osobowe usunięte, strony oznaczone jako Powód i Pozwany).
Krok 1. Zrób chronologię zdarzeń w tabeli: data | zdarzenie | dokument i strona akt.
Krok 2. Wypisz twierdzenia każdej ze stron i dowody, na które się powołuje, z numerem strony.
Krok 3. Wypisz sprzeczności między dokumentami i daty, które się nie zgadzają.
Każde zdanie opieraj tylko na wgranych plikach i podawaj numer strony. Jeśli czegoś nie ma w aktach, napisz BRAK W AKTACH. Nie oceniaj szans procesowych.Zakaz oceny i numer strony przy każdym zdaniu sprawiają, że dostajesz mapę akt, a nie opinię.
Policzmy to. Przyjmijmy akta liczące 300 stron i 2 minuty na uważne przeczytanie strony: to 10 godzin pracy, zanim prawnik wie, o co toczy się spór. Streszczenie z chronologią powstaje w kilka minut. Sprawdzenie 20 kluczowych tez po 3 minuty każda to godzina. Razem nieco ponad godzina zamiast dziesięciu na pierwsze rozeznanie. Lektury fragmentów, na których opiera się ocena sprawy, model nie skraca. Założenia są nasze; podstaw liczby z ostatniej sprawy.
Przy długich dokumentach włączcie tryb rozumowania, a cytat, którego nie da się znaleźć w pliku przez Ctrl+F, traktujcie jak parafrazę. O pracy na własnych plikach piszemy w tekście RAG: jak AI odpowiada na podstawie dokumentów.
Pierwsze wersje pism i umów, porównanie wersji umowy
AI dobrze pisze pierwszą wersję według wzoru kancelarii i dobrze porównuje dwie wersje umowy. Najsłabiej wypada, gdy dostaje samo „napisz pozew” bez wzoru, faktów i instrukcji: wtedy pisze ogólnikowo i dopowiada przepisy z pamięci.
Do odpowiedzi na wezwanie do zapłaty dajcie modelowi wzór z kancelarii (bez danych), notatkę ze stanem faktycznym i argumenty, które prawnik już wybrał. Zasady pisania poleceń zbieramy w przewodniku prompt engineering.
Porównanie wersji przydaje się, gdy druga strona odsyła 40-stronicowy projekt bez śledzenia zmian.
Prompt do skopiowania
Wgrywam dwie wersje tej samej umowy: "Wersja A" (nasz projekt) i "Wersja B" (projekt odesłany przez drugą stronę). Nazwy stron zastąpiłem oznaczeniami Zamawiający i Wykonawca.
Porównaj je paragraf po paragrafie i wypisz w tabeli: paragraf | brzmienie w A | brzmienie w B | na czym polega zmiana | kogo zmiana wzmacnia.
Uwzględnij także zmiany w definicjach, załącznikach, terminach i kwotach. Zmiany czysto redakcyjne (interpunkcja, szyk) wypisz osobno na końcu.
Cytuj oba brzmienia dosłownie. Nie oceniaj, czy zmianę przyjąć; jeśli nie jesteś pewien, czy zmiana jest merytoryczna, zaznacz to.Kolumna „kogo zmiana wzmacnia” jest pytaniem pomocniczym, nie oceną. Ocenę, czy zmiana jest do przyjęcia, robi prawnik, a model ma mu tylko niczego nie przeoczyć. Przed pierwszym użyciem sprawdźcie polecenie na umowie, w której zmiany znacie.
Analiza umowy z AI: przygotowanie dokumentu
Do analizy umowy model nie potrzebuje wiedzieć, kto ją podpisuje. Zróbcie kopię roboczą i usuńcie z niej to, co identyfikuje klienta i sprawę.
- Strony. Nazwy, adresy, NIP, KRS i nazwiska reprezentantów zastąpcie rolami: Zamawiający, Wykonawca, Najemca.
- Kwoty i daty. Zamieńcie je na oznaczenia (Wynagrodzenie, Kwota A, Data odbioru) albo zostawcie tylko proporcje, gdy liczy się relacja, np. kara wyższa niż wynagrodzenie. Konkretna kwota z datą potrafią zdradzić sprawę.
- Metadane i ukryte treści. W Wordzie Inspektor dokumentów (Plik > Informacje > Wyszukaj problemy > Przeprowadź inspekcję dokumentu) usuwa komentarze, poprawki, właściwości z nazwiskiem autora i tekst sformatowany jako ukryty. Microsoft zaleca uruchamiać go na kopii, bo usuniętych danych nie zawsze da się odzyskać. Tekstu białą czcionką na białym tle Inspektor nie wykrywa, więc umowę od kontrahenta i tak przejrzyjcie.
Lista ryzyk, które sprawdza prawnik
Model może przejść umowę według listy i wskazać paragrafy, ale to prawnik decyduje, czy ryzyko jest do przyjęcia. Najczęściej na liście są:
- kary umowne: za co, w jakiej wysokości, czy jest limit łączny i czy można dochodzić odszkodowania ponad karę;
- odpowiedzialność: wyłączenia, limit kwotowy, utracone korzyści;
- terminy: wykonania, odbioru, zapłaty, wypowiedzenia i automatycznego przedłużenia;
- prawo właściwe oraz sąd albo arbitraż.
Porównanie wersji, gdy druga strona odsyła projekt bez śledzenia zmian
Zacznijcie od Worda: na karcie Recenzja polecenie Porównaj tworzy nowy plik, w którym różnice są oznaczone jak śledzone zmiany, a oba oryginały zostają nietknięte. Dopiero potem polecenie z tabelą zmian opisane wyżej: model tłumaczy, na czym polega zmiana i gdzie promieniuje na inne postanowienia, np. gdy druga strona zmieniła definicję. Wynik Worda pokaże też, czy model czegoś nie pominął.
Praca na wzorze kancelarii (playbook)
Najlepiej analizować umowę względem własnego standardu. Playbook to lista postanowień, które kancelaria albo dział prawny akceptuje, akceptuje z zastrzeżeniem albo odrzuca, z gotowym brzmieniem zastępczym. Wgrany do projektu w ChatGPT lub Claude (bez danych klientów) sprawia, że model porównuje umowę z Waszym stanowiskiem, a nie z ogólną wiedzą.
Prompt do skopiowania
Wgrywam dwa pliki: "Playbook" (standard naszej kancelarii) i "Umowa" (strony oznaczone jako Zamawiający i Wykonawca, kwoty zastąpione oznaczeniami). Reprezentujemy Wykonawcę.
Krok 1. Dla każdego punktu playbooka znajdź odpowiadające postanowienie umowy i wypisz w tabeli: punkt playbooka | paragraf umowy (dosłowny cytat) | zgodne / odbiega / brak postanowienia | brzmienie zastępcze z playbooka.
Krok 2. Osobno wypisz postanowienia, których playbook nie obejmuje, zwłaszcza kary umowne, ograniczenia odpowiedzialności, terminy, wypowiedzenie, prawo właściwe i sąd.
Opieraj się tylko na wgranych plikach i podawaj numer paragrafu. Nie oceniaj ważności postanowień i nie rekomenduj decyzji. Jeśli nie masz pewności, oznacz punkt DO SPRAWDZENIA.Czego AI nie robi. Nie ocenia, czy umowa albo jej postanowienie jest ważne i skuteczne, nie zna okoliczności zawarcia i nie zastępuje opinii prawnej. Potrafi przeoczyć postanowienie w załączniku albo źle odczytać odesłanie do innego paragrafu. Wynik to lista do sprawdzenia, a nie rekomendacja dla klienta.
| Zadanie | Co robi AI | Co sprawdza prawnik |
|---|---|---|
| Lista ryzyk według playbooka | Wskazuje paragrafy odbiegające od standardu i podsuwa brzmienie zastępcze | Czy odstępstwo jest dla klienta do przyjęcia |
| Kary, odpowiedzialność, terminy | Wypisuje postanowienia z numerami paragrafów | Wysokość, relację do wynagrodzenia i zgodność z prawem |
| Porównanie wersji | Opisuje zmiany i ich powiązania z innymi postanowieniami | Kompletność (porównanie w Wordzie) i ocenę każdej zmiany |
Halucynacje w cytowaniach: sprawy, w których sąd wyłapał fałszywe orzeczenia
Największe ryzyko AI w pracy prawnika to zmyślone orzeczenia i cytaty, które wyglądają jak prawdziwe. Sądy na świecie odnotowały już ponad dwa tysiące takich przypadków, a konsekwencje ponosi prawnik, który podpisał pismo, nie narzędzie.
- Mata v. Avianca (USA, 2023). Pełnomocnicy powoda złożyli w sądzie federalnym w Nowym Jorku pismo z orzeczeniami wygenerowanymi przez ChatGPT, które nie istniały, i bronili ich, gdy sąd zapytał o źródła. Sędzia P. Kevin Castel w postanowieniu z 22 czerwca 2023 r. nałożył na dwóch prawników i ich kancelarię solidarnie 5000 USD sankcji i nakazał im wysłać list do klienta oraz do każdego sędziego, któremu przypisano sześć fałszywych orzeczeń. Sąd zaznaczył, że korzystanie z wiarygodnego narzędzia AI samo w sobie nie jest niewłaściwe, ale to prawnik odpowiada za poprawność pisma (postanowienie w sprawie Mata v. Avianca).
- Ayinde v. London Borough of Haringey (Wielka Brytania, 2025). W skardze powołano pięć nieistniejących spraw. W wyroku z 6 czerwca 2025 r. sąd (Divisional Court, [2025] EWHC 1383 (Admin)) stwierdził, że ogólnodostępne narzędzia generatywnej AI, takie jak ChatGPT, nie są w stanie prowadzić rzetelnego researchu prawnego, i przypomniał prawnikom o ich obowiązku sprawdzania źródeł (wyrok w sprawach Ayinde i Al-Haroun).
- Skala. Baza Damiena Charlotina, która zbiera orzeczenia, w których sąd stwierdził (albo dał do zrozumienia), że strona oparła się na treściach zmyślonych przez AI, liczy 2262 sprawy (stan na 3 listopada 2026 r.) (AI Hallucination Cases).
Wyspecjalizowane narzędzia też się mylą. Badacze ze Stanfordu (RegLab i HAI) sprawdzili w 2024 r. narzędzia AI do researchu prawnego wielkich wydawców na ponad 200 pytaniach: Lexis+ AI i Ask Practical Law AI podawały błędne informacje w ponad 17% przypadków, a Westlaw AI-Assisted Research w ponad 34% (Stanford HAI). Wydawcy kwestionowali część wyników, a narzędzia się zmieniły, ale wniosek zostaje: baza prawnicza zmniejsza ryzyko, nie usuwa go.
Zmyślone źródło bywa nieistniejące, istniejące, ale mówiące co innego, albo nieaktualne. Dlatego zasada jest prosta: żadna sygnatura i żaden cytat nie trafiają do pisma, dopóki ktoś nie otworzył orzeczenia w bazie i nie znalazł cytowanego fragmentu. Mechanizm halucynacji opisujemy w tekście o halucynacjach AI.
Prompt do skopiowania
Szukam orzecznictwa do tezy: [teza]. Odpowiadaj tylko na podstawie orzeczeń, które wgrywam (pliki z bazy prawniczej).
Dla każdego orzeczenia podaj w tabeli: sąd | data | sygnatura | dosłowny cytat, który wspiera tezę | numer strony lub akapitu | czy orzeczenie wspiera tezę wprost, pośrednio, czy jej przeczy.
Nie dopisuj orzeczeń spoza plików. Jeśli żadne z wgranych orzeczeń nie wspiera tezy, napisz BRAK i zaproponuj, jakich słów szukać w bazie.Ostatnia kolumna jest najważniejsza: model chętnie potwierdza tezę, którą dostał, a orzeczenia przeciwne i tak znajdzie druga strona.
Korespondencja z klientem i wiedza kancelarii
Drugi obszar, w którym AI szybko się zwraca, to praca wokół spraw: tłumaczenie pism na zwykły język, szkice maili do klientów i asystent, który zna wzory i procedury kancelarii. Wszystko to da się robić bez danych klienta albo na danych po anonimizacji.
Klient dostaje postanowienie sądu i pyta, co to dla niego znaczy. Model rozbiera pismo na żądania, terminy i skutki i pisze szkic odpowiedzi w zwykłym języku; prawnik poprawia i decyduje, co wysłać.
Wiedza kancelarii to wzory pism i umów, procedury, listy kontrolne i odpowiedzi na powtarzające się pytania. Z nich buduje się asystenta: projekt w ChatGPT albo Claude, agenta w Microsoft 365 Copilot lub notatnik w NotebookLM. Asystent ma trzy elementy: stałą instrukcję (dla kogo piszemy, jakim językiem, czego nie robimy), pliki (wzory i procedury, bez danych klientów) i testy, czyli kilka pytań, na które znacie poprawną odpowiedź, w tym jedno, na które asystent powinien odpowiedzieć „nie wiem, zapytaj prawnika”.
Uwaga na dokumenty z zewnątrz. Pismo od drugiej strony, umowa od kontrahenta czy plik z korespondencji mogą zawierać ukryte polecenia dla modelu, np. tekst zapisany białą czcionką. Na szkoleniu Adama w jednym z plików ćwiczeniowych był właśnie taki ukryty tekst z poleceniem dla AI. Zanim dokument z zewnątrz trafi do asystenta z dostępem do skrzynki czy plików kancelarii, otwórzcie kopię i sprawdźcie, co naprawdę zawiera. Mechanizm opisujemy w tekście o prompt injection.
Tajemnica zawodowa i dane klientów: co wolno wkleić do AI
Informacje objęte tajemnicą adwokacką lub radcowską trafiają do AI tylko w narzędziu, które zapewnia ich należytą ochronę: na koncie firmowym, z umową powierzenia i bez trenowania na danych. Prywatne konto pracownika to nie jest takie narzędzie, nawet z wyłączonym trenowaniem.
| Wolno | Po anonimizacji, na koncie firmowym | Nigdy |
|---|---|---|
| Przepisy, publikowane orzeczenia, własne wzory pism, pytania ogólne | Akta i umowy z oznaczeniami zamiast nazw, pisma po usunięciu danych identyfikujących | Dokumenty klienta z danymi na prywatnym koncie, cała baza spraw kancelarii |
- Tajemnica zawodowa. Adwokat ma obowiązek zachować w tajemnicy wszystko, o czym dowiedział się w związku z udzielaniem pomocy prawnej (art. 6 Prawa o adwokaturze); radcę prawnego wiąże taki sam obowiązek (art. 3 ust. 3 ustawy o radcach prawnych). Wklejenie akt do narzędzia, którego zasady nie chronią tych informacji, to ryzyko naruszenia tajemnicy, a nie tylko RODO.
- RODO. Jeśli dostawca AI przetwarza dane osobowe w imieniu kancelarii, potrzebna jest umowa powierzenia (art. 28 ust. 3 RODO). Plany firmowe dużych dostawców ją mają, plany prywatne nie.
- Konto prywatne a firmowe. W prywatnym ChatGPT (Free, Plus, Pro) ustawienie ulepszania modelu jest domyślnie włączone; w planach Business i Enterprise OpenAI domyślnie nie trenuje modeli na treściach firmy (OpenAI). Wyłączenie trenowania na koncie prywatnym nie daje umowy powierzenia ani kontroli kancelarii nad historią rozmów, która odchodzi razem z pracownikiem. Szczegóły planu firmowego opisujemy w tekście ChatGPT Business.
- Anonimizacja ma granice. Sprawa bywa rozpoznawalna po kwocie, dacie, miejscowości czy opisie zdarzenia, nawet bez nazwisk.
Co wynika z ustaw i zasad samorządów
Art. 6 Prawa o adwokaturze i art. 3 ustawy o radcach prawnych mają tę samą konstrukcję. Tajemnica obejmuje wszystko, czego prawnik dowiedział się w związku z udzielaniem pomocy prawnej, nie może być ograniczona w czasie, a od tajemnicy co do faktów poznanych przy udzielaniu pomocy prawnej lub prowadzeniu sprawy prawnika nie można zwolnić. Wyjątki dotyczą informacji przekazywanych na podstawie przepisów o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i o schematach podatkowych. Tajemnica sięga więc dalej niż RODO: obejmuje też informacje o firmach klientów, które nie są danymi osobowymi.
§ 23e kodeksu etyki adwokackiej ma osobny ustęp o ochronie danych osobowych. Rekomendacje KIRP (wydanie 1, 2025) to 22 rekomendacje: od celu i wyboru narzędzia, przez umowę z dostawcą, RODO i konfigurację, po informowanie klienta, jego zgodę, wewnętrzne instrukcje, szkolenia i incydenty.
Lista kontrolna przed użyciem narzędzia
- Umowa i rola dostawcy. Która umowa (i która jej wersja) obowiązuje w Waszym planie i czy jest umowa powierzenia (DPA). KIRP zaleca, by przy danych klientów dostawca był podmiotem przetwarzającym.
- Lokalizacja danych. Czy dane trafiają poza EOG, także przy serwisie i zdalnym dostępie. Jeśli tak, potrzebne są zabezpieczenia z rozdziału V RODO. Część dostawców pozwala ograniczyć przetwarzanie do EOG; przeczytajcie warunki i wyjątki.
- Trenowanie. Czy wpisywane treści i wyniki nie służą do trenowania modeli. KIRP rekomenduje mieć takie zobowiązanie dostawcy w umowie.
- Retencja i wgląd dostawcy. Jak długo przechowywane są rozmowy i pliki oraz czy dostawca zatrzymuje treści do przeglądu przez swoich pracowników; KIRP radzi rozważyć wyłączenie takiej funkcji.
- Dostęp. Kto widzi treści: podwykonawcy dostawcy, administrator konta kancelarii; czy dane są szyfrowane w przesyle i w spoczynku.
- Klient. Czy umowa z klientem nie zakazuje lub nie ogranicza AI. § 23e nie wymaga osobnego informowania klienta, chyba że wynika to z przepisów. Według KIRP zgoda klienta może być potrzebna m.in. wtedy, gdy jego dane miałyby trenować model, gdy oczekiwał osobistej pracy konkretnego prawnika, a AI ma przejąć istotną jej część, albo gdy AI ma przewidywać wynik sprawy bez weryfikacji przez człowieka.
Definicja
Pseudonimizacja to zastąpienie danych oznaczeniami, gdy klucz (kto jest kim) zostaje w kancelarii. Anonimizacja to usunięcie wszystkiego, co pozwala ustalić osobę. Według motywu 26 RODO dane spseudonimizowane, które da się przypisać osobie przy użyciu dodatkowych informacji, nadal są danymi osobowymi; RODO nie stosuje się do informacji anonimowych. O tym, czy osobę da się zidentyfikować, decydują wszystkie rozsądnie prawdopodobne sposoby, z uwzględnieniem kosztu, czasu i dostępnej technologii.
W praktyce zamiana nazwiska na „Powód” to zwykle pseudonimizacja, nie anonimizacja: dane dalej podlegają RODO i tajemnicy, więc nadal potrzebne jest konto firmowe z umową powierzenia. Pełna anonimizacja akt wymaga usunięcia też kwot, dat, miejsc i szczegółów zdarzenia, a przy wielu sprawach nie da się jej przeprowadzić bez utraty sensu dokumentu.
Shadow AI. Najczęstszy problem nie wynika z decyzji kancelarii, tylko z jej braku. Adam Bakalarz bywał świadkiem sytuacji, w których pracownicy korzystali z AI na prywatnych kontach, bo firma nie dała im ani narzędzia, ani zasad. W kancelarii oznacza to akta klienta na koncie, o którym nikt w firmie nie wie. Zjawisko i sposoby, jak mu zapobiec, opisujemy w tekście o shadow AI, a zasady na jednej stronie w przewodniku Polityka AI w firmie.
Co mówią samorządy: NRA, KIRP i CCBE
W czerwcu 2026 r. adwokaci dostali przepis o AI w kodeksie etyki, radcowie od 2025 r. mają rekomendacje swojego samorządu, a europejska rada adwokatur (CCBE) wydała przewodnik dla prawników z całej Unii. Wszystkie trzy dokumenty mówią to samo: AI pomaga, ale osąd, tajemnica i odpowiedzialność zostają przy prawniku.
- Adwokaci: § 23e Zbioru Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu. Naczelna Rada Adwokacka dodała go uchwałą nr 41/2026 z 12 czerwca 2026 r. (tekst jednolity ogłoszony uchwałą Prezydium NRA nr 174/2026 z 23 czerwca 2026 r.). Przepis pozwala korzystać z narzędzi technologicznych, w tym opartych na sztucznej inteligencji, ale wyłącznie pomocniczo. Nie wolno wprowadzać informacji objętych tajemnicą do narzędzi, które nie zapewniają ich należytej ochrony, przekazywać narzędziom pracy w sposób naruszający samodzielność adwokata ani zaniechać własnej oceny i weryfikacji wyniku. Klienta nie trzeba osobno informować o korzystaniu z takich narzędzi, chyba że wymagają tego przepisy, ale na jego żądanie adwokat wskazuje, z jakich narzędzi korzysta w jego sprawie i w jakim celu. Adwokat ma też znać ograniczenia i ryzyka narzędzi i odpowiada osobiście za formę i treść czynności.
- Radcowie prawni: rekomendacje KIRP. Krajowa Izba Radców Prawnych opublikowała w 2025 r. „Rekomendacje dotyczące korzystania przez radców prawnych z narzędzi opartych na sztucznej inteligencji”, opracowane z ekspertami Microsoft Polska i kancelarii Sołtysiński Kawecki & Szlęzak. Dokument omawia tajemnicę zawodową, ochronę danych, odpowiedzialność za treści wygenerowane przez AI, praktyczne wdrażanie i nadzór człowieka. KIRP nazywa go „żywym dokumentem”, który będzie aktualizowany. Pełny tekst jest dostępny na stronie KIRP.
- Europa: przewodnik CCBE. Rada Adwokatur i Stowarzyszeń Prawniczych Europy opublikowała 2 października 2025 r. przewodnik o korzystaniu z generatywnej AI przez prawników (CCBE guide on the use of generative AI by lawyers). Na pierwszym miejscu stawia poufność i kompetencje, w tym rozumienie używanej technologii, i zaleca, by nie wprowadzać danych klienta bez odpowiednich zabezpieczeń (np. umownej poufności u dostawcy) oraz sprawdzać wynik przed użyciem. 27 marca 2026 r. CCBE dodało przewodnik techniczny o wyborze narzędzi i modeli (CCBE technical guide).
Te dokumenty dobrze nadają się na szkielet wewnętrznych zasad kancelarii: które narzędzie, na jakim koncie, z jakimi danymi, kto sprawdza wynik i co odpowiadamy klientowi, który zapyta o AI.
AI Act w kancelarii: art. 4 i czego nie dotyczy załącznik III
Kancelaria, której zespół używa AI w pracy, od 2 lutego 2025 r. ma dbać o kompetencje tych osób (art. 4 AI Act). Kategoria wysokiego ryzyka z wymiaru sprawiedliwości dotyczy systemów używanych przez sądy lub w ich imieniu, a nie czatu, w którym prawnik pisze projekt pisma.
Art. 4: kompetencje. To obowiązek starannego działania: firma podejmuje kroki, które rozwijają wiedzę o AI u ludzi, którzy z niej korzystają; po zmianach z pakietu AI Omnibus przepis nie wymaga gwarantowania konkretnego poziomu (AI Act Service Desk, art. 4). Dowodem jest zapis: data szkolenia, zakres, lista uczestników, wynik ćwiczenia i wersja wewnętrznych zasad. Jak to udokumentować, opisujemy w przewodniku AI literacy.
Załącznik III pkt 8 lit. a: precyzyjnie. Za systemy wysokiego ryzyka AI Act uznaje systemy przeznaczone do użytku przez organ sądowy lub w jego imieniu, które pomagają mu badać i interpretować fakty i prawo oraz stosować prawo do konkretnego stanu faktycznego, a także systemy używane w podobny sposób w alternatywnych metodach rozwiązywania sporów (załącznik III). Kluczowe jest „przez organ sądowy lub w jego imieniu”. Kancelaria, która używa ChatGPT czy narzędzia legal AI do własnego researchu i pism, nie staje się przez to użytkownikiem systemu wysokiego ryzyka z tego punktu. Inaczej może być w przypadku systemu dostarczanego sądowi albo używanego w podobny sposób w arbitrażu czy mediacji. Obowiązki dla systemów z załącznika III mają obowiązywać od 2 grudnia 2027 r.
Więcej w przewodniku AI Act i w tekście ustawa o systemach sztucznej inteligencji.
Najlepsze AI dla prawników: narzędzia ogólne czy legal AI?
Nie ma jednego najlepszego AI dla prawników. Kancelarie łączą zwykle dwie kategorie: ogólnego asystenta na koncie firmowym do pisania, streszczeń i pracy na dokumentach oraz narzędzie oparte na bazie prawniczej do researchu, w którym każda odpowiedź ma źródło.
| Kategoria | Do czego | Na co patrzeć |
|---|---|---|
| Asystenci ogólni (ChatGPT, Claude, Microsoft 365 Copilot, Gemini) | Pisma, maile, streszczenia, porównania, praca na własnych plikach | Plan firmowy, umowa powierzenia, brak trenowania na danych |
| Notatniki na własnych źródłach (NotebookLM, projekty) | Akta, długie dokumenty, wiedza kancelarii | Odpowiedzi tylko z wgranych plików, odesłania do źródła |
| Legal AI na bazach prawniczych | Research przepisów i orzecznictwa, analiza dokumentów | Jakie bazy i z jaką datą, czy cytaty prowadzą do źródła |
Na świecie przykładami tej trzeciej kategorii są Harvey (platforma AI dla kancelarii i działów prawnych) oraz CoCounsel Legal od Thomson Reuters, który opiera odpowiedzi na treściach Westlaw i Practical Law. Polscy wydawcy systemów informacji prawnej również wbudowują asystentów AI w swoje bazy; jeśli kancelaria już ma dostęp do takiej bazy, sprawdźcie najpierw, co jest w licencji. Przy wyborze pytajcie: na jakich danych odpowiada, z jaką datą, czy każde zdanie ma źródło i kto podpisuje umowę powierzenia.
Kancelaria pracująca w Microsoft 365 może zacząć od Copilota, który działa w Wordzie i Outlooku na koncie objętym umową z dostawcą. Porównanie asystentów znajdziesz w przewodnikach Claude AI i Copilot czy ChatGPT.
Jak zacząć z AI w kancelarii: plan na pierwszy miesiąc
Zacznijcie od listy zadań, nie od wyboru narzędzia. Jedno zadanie na pilotaż, jedno konto firmowe, spisane zasady pracy z danymi i kontrola równoległa, zanim wynik AI trafi do klienta albo sądu.
- Lista dziesięciu czynności. Z kalendarza i skrzynki z ostatnich dwóch tygodni wypiszcie dziesięć powtarzalnych zadań. Przy każdym: ile godzin miesięcznie, czy są w nim dane klienta, ile kosztuje błąd i czy łatwo go wyłapać.
- Decyzja przy każdej czynności. Szkic maila czy streszczenie publicznego orzeczenia to zwykle „wspomagam się”, streszczenie akt i porównanie wersji umowy „wspomagam z kontrolą”, ocena szans procesowych i porada „bez AI”.
- Narzędzie, które kancelaria już ma. Microsoft 365 albo Google Workspace na planie firmowym; osobna licencja ChatGPT Business lub Claude Team, gdy zespół potrzebuje mocniejszej analizy plików.
- Jedna strona zasad. Dozwolone narzędzia i konta, czego nie wklejamy, jak anonimizujemy, kto sprawdza sygnatury i cytaty, co odpowiadamy klientowi, który zapyta o AI. Punkt wyjścia: § 23e kodeksu etyki adwokackiej, rekomendacje KIRP i przewodnik CCBE.
- Pilotaż z kontrolą równoległą. Przez kilka tygodni prawnik pracuje jak zwykle, a AI obok; porównujcie, co model przeoczył.
Mapa czynności przydaje się też jako dowód działań z art. 4 AI Act. Z tego ćwiczenia korzystamy na szkoleniach zamkniętych (od 2025 roku Adam Bakalarz prowadził je w ponad 100 firmach). Zasady pracy z danymi poufnymi ćwiczymy na szkoleniu Bezpieczne AI w firmie, a pełną ofertę znajdziesz w katalogu szkoleń AI. Jeśli wolisz zacząć od rozmowy o tym, od czego zacząć w Waszym zespole, umów konsultację albo napisz przez formularz kontaktowy.
Wszystkie teksty o AI w kancelarii
Ten przewodnik otwiera temat AI w kancelarii; aktualizujemy go wraz ze zmianami w narzędziach, zasadach samorządów i AI Act. Kolejne teksty pojawią się na liście poniżej. Szersze tło znajdziesz w tekstach o zagrożeniach AI i człowieku w pętli.
W firmach nie spotkałem się dotąd ze spisanymi dokumentami o kompetencjach w zakresie AI. Nie oczekuję ich od uczestników przed szkoleniem, ale od podstaw uczę, że takie zasady muszą zostać spisane.
Co to znaczy dla Ciebie
Jeśli prowadzisz kancelarię albo dział prawny, zacznij od dwóch rzeczy: konta firmowego z umową powierzenia i jednej strony zasad, zanim ktokolwiek wklei akta do prywatnego czatu. Pierwsze zadanie wybierz tak, by AI czytało i porządkowało, a nie decydowało: streszczenie akt z odesłaniem do stron albo porównanie wersji umowy. Każdą sygnaturę i każdy cytat sprawdzaj w bazie, zanim trafi do pisma, a klientowi, który zapyta o AI, umiej powiedzieć, z jakich narzędzi korzystasz i po co.
Najczęstsze pytania
Czy AI zastąpi prawników?
Nie w tym sensie, w jakim się tego obawiamy. AI przejmuje część czytania, streszczania i pisania pierwszych wersji, ale ocena sprawy, strategia i podpis zostają przy prawniku. Znowelizowany w czerwcu 2026 r. kodeks etyki adwokackiej wprost mówi, że narzędzia AI mają charakter wyłącznie pomocniczy.
Czy mogę wkleić umowę klienta do ChatGPT?
Tylko na koncie firmowym, które zapewnia ochronę informacji objętych tajemnicą: z umową powierzenia, bez trenowania na danych, najlepiej po anonimizacji. Na prywatne konto, także z wyłączonym trenowaniem, dokumenty klienta nie powinny trafiać.
Czy AI może przeanalizować umowę?
Tak, jako pierwsze czytanie: wypisze kary umowne, ograniczenia odpowiedzialności, terminy i prawo właściwe, porówna umowę z playbookiem kancelarii albo z poprzednią wersją. Nie oceni, czy umowa jest ważna, i nie zastąpi opinii prawnej. Umowę klienta przed analizą zanonimizujcie i używajcie konta firmowego z umową powierzenia.
Czy adwokat musi informować klienta, że korzysta z AI?
Według § 23e kodeksu etyki adwokackiej korzystanie z narzędzi technologicznych nie wymaga osobnego informowania klienta, chyba że wynika to z przepisów. Na żądanie klienta adwokat powinien wskazać narzędzia używane w jego sprawie i cel ich użycia.
Jakie AI dla prawników jest najlepsze?
Zwykle połączenie dwóch kategorii: asystenta ogólnego na koncie firmowym (ChatGPT, Claude, Copilot) do pisania i pracy na dokumentach oraz narzędzia opartego na bazie prawniczej do researchu. Wybierając, sprawdź, na jakich danych odpowiada, czy podaje źródła i kto podpisuje umowę powierzenia.
Czy ChatGPT w kancelarii to system wysokiego ryzyka według AI Act?
Nie z samego tego powodu. Załącznik III pkt 8 lit. a obejmuje systemy używane przez organ sądowy lub w jego imieniu (oraz podobnie w alternatywnych metodach rozwiązywania sporów). Kancelaria używająca AI do własnych pism i researchu ma natomiast obowiązek dbania o kompetencje zespołu z art. 4.
Jak sprawdzić, czy AI nie zmyśliło orzeczenia?
Otwórz każde orzeczenie w bazie prawniczej albo na stronie sądu i znajdź cytowany fragment. Sprawdź sygnaturę, datę, sąd i to, czy orzeczenie rzeczywiście wspiera tezę. Cytat, którego nie znajdziesz w tekście orzeczenia, traktuj jak nieistniejący.
Źródła i data sprawdzenia
- Wharton Human-AI Research i GBK Collective: The Adaptive Advantage. Who’s Winning With AI and How, pełny raport 2026 (PDF)
- Mata v. Avianca, Inc., No. 1:22-cv-01461 (S.D.N.Y.), postanowienie o sankcjach z 22.06.2023
- Judiciary of England and Wales: Ayinde v Haringey i Al-Haroun v Qatar National Bank, [2025] EWHC 1383 (Admin)
- Damien Charlotin: AI Hallucination Cases (baza orzeczeń)
- Stanford HAI: AI on Trial. Legal Models Hallucinate in 1 out of 6 (or More) Benchmarking Queries
- CCBE: guide on the use of generative AI by lawyers (2.10.2025)
- CCBE: technical guide on the use of AI tools and models by lawyers (27.03.2026)
- AI Act Service Desk: załącznik III (systemy wysokiego ryzyka)
- AI Act Service Desk: art. 4 (kompetencje w zakresie AI)
- EUR-Lex: RODO (rozporządzenie 2016/679)
- ISAP: ustawa Prawo o adwokaturze
- ISAP: ustawa o radcach prawnych
- OpenAI: jak dane są wykorzystywane do ulepszania modeli
- Harvey
- Thomson Reuters: CoCounsel Legal
Sprawdzono 3 listopada 2026
Czytaj dalej
W tej sprawie
W tej sprawie
W tej sprawie
W tej sprawie
Zobacz też
Najnowsze w temacie AI w kancelarii
- A&O Shearman: 1,1 mld USD na AI w pięć lat, głównie czasem prawników
- CoCounsel: asystent AI Thomson Reuters dla prawników: co potrafi i czy działa w Polsce
- Legora: co to jest, co potrafi i czym różni się od Harveya
- Harvey AI i narzędzia legal tech: co potrafią i dla kogo są
- ChatGPT dla prawników: plan, ustawienia, projekt kancelarii i prompty
Przewodnik po temacie AI dla prawników: przewodnik dla kancelarii i działów prawnych
Czytaj dalej
W tej sprawie
W tej sprawie
W tej sprawie
W tej sprawie
Zobacz też
Najnowsze w temacie AI w kancelarii
- A&O Shearman: 1,1 mld USD na AI w pięć lat, głównie czasem prawników
- CoCounsel: asystent AI Thomson Reuters dla prawników: co potrafi i czy działa w Polsce
- Legora: co to jest, co potrafi i czym różni się od Harveya
- Harvey AI i narzędzia legal tech: co potrafią i dla kogo są
- ChatGPT dla prawników: plan, ustawienia, projekt kancelarii i prompty
Przewodnik po temacie AI dla prawników: przewodnik dla kancelarii i działów prawnych

