Szkolenia AI dla firm Warsztaty na zadaniach Twojego zespołu: online 4–8 h albo stacjonarnie w całej Polsce Zobacz program →

Polski model AI: PLLuM, Bielik i kiedy wybrać je zamiast ChatGPT

Przegląd polskich modeli językowych na 28 października 2026: Bielik, PLLuM i starsze projekty w jednej tabeli, wyniki w rankingu PLCC, kiedy urząd lub firma powinny wybrać polski model zamiast ChatGPT czy Claude, a kiedy nie, oraz jak zacząć i co z RODO i AI Act.

28 października 2026 · Adam Bakalarz
Ilustracja: geometryczny bielik na otwartej księdze, z której wylatują dymki rozmowy, w tle serwer

W skrócie

  • Polska ma dwie aktywne rodziny otwartych modeli językowych: Bielik (SpeakLeash i ACK Cyfronet AGH, 1,5–11 mld parametrów) i PLLuM (konsorcjum HIVE AI, 4–70 mld parametrów).
  • W rankingu PLCC najlepszy polski model, Bielik 11B v3.0, ma 70,7 pkt, tyle co 60 razy większy Mistral-Large-2512; czołowe modele z USA mają 95–97 pkt.
  • Bielik 11B skompresowany do 4 bitów zajmuje 6,7 GB i działa na laptopie z 16 GB pamięci; polski model wybierasz dla danych i kontroli, a nie dla jakości w trudnych zadaniach.

Stan na 28 października 2026

Czy istnieje polski model AI?

Tak. Polska ma dziś dwie aktywnie rozwijane rodziny otwartych modeli językowych: Bielika i PLLuM. Oba można bezpłatnie pobrać i uruchomić na własnym serwerze, ale żaden nie dorównuje w trudnych zadaniach ChatGPT, Claude ani Gemini.

Definicja

Polski model AI to duży model językowy (LLM) trenowany lub douczany w Polsce, z naciskiem na polski język, kulturę i teksty urzędowe. W praktyce to pliki modelu do pobrania, a nie gotowa aplikacja: urząd lub firma uruchamia je u siebie i buduje na nich czat, asystenta albo wyszukiwarkę w dokumentach.

Ten tekst porównuje polskie modele i pomaga zdecydować, kiedy warto ich użyć. Jeśli szukasz szerszego obrazu, czyli tego, co już działa w urzędach i jakie dane wolno wkleić do AI, zacznij od przewodnika AI w administracji publicznej: co działa w urzędach. Podstawy działania modeli językowych wyjaśniamy w tekście LLM, czyli duże modele językowe.

Polskie modele językowe w tabeli: stan na 28 października 2026

Do codziennej pracy liczą się dziś dwie rodziny: Bielik (seria v3) i PLLuM (seria 2512). Starsze polskie modele, Qra i Trurl 2, mają znaczenie głównie historyczne i badawcze.

ModelKto rozwijaRozmiary (mld parametrów)LicencjaGdzie działa
Bielik v3Fundacja SpeakLeash z ACK Cyfronet AGH1,5; 4,5; 7 (Minitron); 11; wersje PL 7 i 11Apache 2.0chat.bielik.ai (po zalogowaniu), Hugging Face, Ollama (oficjalny profil SpeakLeash), LM Studio
PLLuM (seria 2512)Konsorcjum HIVE AI pod kierownictwem NASK, na zlecenie Ministerstwa Cyfryzacji4; 8; 12; 70Apache 2.0 (4B, 12B) lub Llama 3.1 (8B, 70B)Hugging Face, asystent w mObywatelu, publiczny PLLuM Chat (starsza wersja); w Ollamie tylko nieoficjalne kopie
QraOśrodek Przetwarzania Informacji i Politechnika Gdańska (2024)1; 7; 13Apache 2.0 (1B) lub Llama 2 (7B, 13B)Hugging Face; modele bazowe, nie do rozmowy bez dalszego douczenia
Trurl 2Voicelab (2023)7; 13Model na bazie Llama 2Hugging Face

Źródła: karty modeli na Hugging Face (SpeakLeash, CYFRAGOVPL, Qra, Trurl 2).

Bielik to projekt społecznościowy. Główny model, Bielik 11B v3.0 Instruct, uczono na tekstach w 32 językach europejskich z naciskiem na polski, na superkomputerach Athena i Helios. Wersje z dopiskiem PL mają osobny tokenizer pod polszczyznę, czyli dzielą polskie słowa na mniej kawałków, co obniża koszt i lepiej wykorzystuje pamięć rozmowy (raport techniczny, kwiecień 2026). Ministerstwo Cyfryzacji objęło patronatem honorowym premierę jednej z wersji Bielika w maju 2025.

PLLuM to projekt państwowy, uczony m.in. na tekstach urzędowych. Wersje, licencje, zastrzeżenia przy modelu 4B i wdrożenia w mObywatelu i samorządach opisujemy szczegółowo w tekście PLLuM: polski model AI dla urzędów.

Jak polskie modele wypadają w rankingach?

W rankingu wiedzy o polskim języku i kulturze PLCC najlepszy polski model, Bielik 11B v3.0, ma 70,7 pkt, a czołowe modele z USA 95–97 pkt. Bielik dorównuje za to małym i średnim modelom komercyjnym.

ModelTwórcaŚredni wynik PLCC
Gemini 4 ArgonGoogle97,3
GPT-6.1 SolOpenAI96,8
Claude Fable 5.1Anthropic95,2
Bielik-11B-v3.0-InstructSpeakLeash70,7
Mistral-Large-2512Mistral AI70,7
Claude Haiku 5.5Anthropic70,2
Llama-PLLuM-70B-chat-2512HIVE AI62,8
Bielik-Minitron-7B-v3.0-InstructSpeakLeash53,0
PLLuM-12B-chat-2512HIVE AI41,2

Źródło: ranking PLCC Ośrodka Przetwarzania Informacji, średnia z 6 kategorii po 100 pytań (historia, geografia, kultura i tradycja, sztuka i rozrywka, gramatyka, słownictwo), stan na 28.10.2026.

Policzmy to. Mistral-Large-2512 ma według rankingu 675 mld parametrów, a Bielik 11,2 mld. Model około 60 razy mniejszy osiąga ten sam wynik w wiedzy o Polsce. To właśnie atut polskich modeli: dobry polski przy rozmiarze, który zmieści się na jednym serwerze, a w wersji skompresowanej nawet na laptopie.

Trzy zastrzeżenia. Po pierwsze, PLCC sprawdza znajomość języka i kultury, a nie rozumowanie, pisanie pism czy pracę na dokumentach. Po drugie, OPI należy do konsorcjum rozwijającego PLLuM, więc ranking nie jest w pełni niezależny, choć wyników PLLuM nie faworyzuje. Po trzecie, najwyżej oceniony PLLuM to niekomercyjna wersja 12B z lipca 2025 (69,7 pkt), której firma ani urząd nie wykorzysta poza badaniami.

Kiedy wybrać polski model zamiast ChatGPT lub Claude?

Polski model ma sens wtedy, gdy dane nie mogą wyjść z organizacji, zadanie jest powtarzalne i dobrze opisane, a Ty chcesz decydować, kiedy model się zmieni. Nie wybiera się go dla samej polskości.

  • Dane muszą zostać u Ciebie. Model uruchomiony w sieci urzędu lub firmy nie wysyła treści do zagranicznego dostawcy. To argument suwerenności cyfrowej. Uwaga: zwykły model lokalny nie wystarczy do informacji niejawnych, do nich potrzebny jest system z akredytacją bezpieczeństwa (szczegóły w przewodniku po AI w administracji).
  • Powtarzalne zadania po polsku. Streszczenia, klasyfikacja zgłoszeń, odpowiedzi na podstawie własnych dokumentów (RAG), upraszczanie języka pism. Tu mały model po dobrym przygotowaniu często wystarcza.
  • Niezależność od dostawcy. Otwarty model nie zmieni się ani nie zniknie bez Twojej decyzji, a licencja Apache 2.0 pozwala na użycie komercyjne. Przy zamówieniu publicznym łatwiej zmienić wykonawcę wdrożenia, bo model zostaje.
  • Koszt przy dużej skali. Za licencję nie płacisz, płacisz za sprzęt i ludzi, którzy go utrzymają. Przy tysiącach zapytań dziennie to bywa tańsze niż opłaty za tokeny, przy kilkunastu zwykle nie.

Jeśli rozważasz otwarty model, wybieraj świadomie także kraj pochodzenia i warunki licencji. Modele chińskie, na przykład DeepSeek, też mają otwarte wagi, ale ich aplikacje wysyłają dane do Chin, o czym piszemy w tekście DeepSeek: czy jest bezpieczny dla Twoich danych.

Kiedy lepszy będzie ChatGPT, Claude lub Gemini?

Do trudnej analizy, długich dokumentów, pracy z obrazami i zadań agentowych lepsze są czołowe modele komercyjne. Jeśli firma ma ich plan biznesowy z umową i ustawionym regionem danych, problem prywatności w dużej mierze znika.

  • Trudne zadania. Analiza prawna, strategia, złożone obliczenia, kod. Różnica ok. 25 punktów w rankingu PLCC to tylko wiedza o Polsce; w rozumowaniu przepaść bywa większa.
  • Długie dokumenty. Oficjalny Bielik 11B v3.0 w Ollamie ma okno kontekstu 32 tys. tokenów, czyli kilkadziesiąt stron. Czołowe modele komercyjne mieszczą około miliona tokenów.
  • Obrazy, skany, wykresy. Bielik 11B v3.0 w Ollamie przyjmuje tylko tekst.
  • Brak zespołu IT. Model lokalny trzeba zainstalować, zabezpieczyć, aktualizować i monitorować. Bez ludzi do tego lepiej sprawdzi się gotowa usługa.

Duzi dostawcy oferują też przechowywanie danych w Europie. OpenAI pozwala uprawnionym klientom przechowywać treści nowych przestrzeni ChatGPT Enterprise i Edu w Europie, a w API przetwarza zapytania z europejskich projektów w regionie, bez zapisywania danych (ogłoszenie OpenAI). Wiele urzędów ma też w Microsoft 365 bezpłatny Copilot Chat (pełny Microsoft 365 Copilot to płatny dodatek), więc zanim zbuduje własne rozwiązanie, powinno sprawdzić, co już ma w umowie.

Jak zacząć z polskim modelem: czat, Ollama, LM Studio

Najpierw sprawdź model w gotowym czacie na danych jawnych, potem uruchom go u siebie w Ollamie lub LM Studio, a dopiero na końcu planuj serwer. Na pierwszy test wystarczy godzina.

  1. Gotowe czaty. Bielika sprawdzisz na chat.bielik.ai po zalogowaniu kontem m.in. Google, LinkedIn lub GitHub. PLLuM działa w asystencie mObywatela i w publicznym PLLuM Chat (dostęp opisujemy w tekście o PLLuM). Do publicznych czatów nie wpisuj danych osobowych ani dokumentów wewnętrznych.
  2. Ollama. SpeakLeash prowadzi w Ollamie oficjalny profil z Bielikiem 11B v3.0. Po instalacji programu wystarczy polecenie ollama run SpeakLeash/bielik-11b-v3.0-instruct:Q4_K_M. Krok po kroku pokażemy to w poradniku Ollama: jak uruchomić model AI na własnym komputerze.
  3. LM Studio. Program z okienkiem zamiast wiersza poleceń. Wyszukaj w nim wersję GGUF Bielika z profilu speakleash; PLLuM w formacie GGUF jest dostępny tylko w nieoficjalnych konwersjach społeczności.

Policzmy to: czy model zmieści się na Twoim komputerze. Bielik 11B ma 11,2 mld parametrów. W pełnej precyzji (2 bajty na parametr) to ok. 22 GB, i tyle waży wersja bf16 w Ollamie. Wersja skompresowana do ok. 4 bitów (Q4_K_M) zajmuje 6,7 GB, więc zmieści się na laptopie z 16 GB pamięci, z zapasem na system i rozmowę. Największy PLLuM, 70B, nawet w wersji 4-bitowej potrzebuje ok. 40–43 GB, czyli serwera z kartą graficzną.

Dobry test to zadanie, do którego polski model nadaje się najlepiej: odpowiedź na pytanie na podstawie wklejonego dokumentu. Ten sam prompt puść przez Bielika, PLLuM i narzędzie, z którego korzystasz na co dzień.

Prompt do skopiowania

Odpowiadasz na pytania mieszkańców wyłącznie na podstawie dokumentu poniżej.

Zasady:
- odpowiedz w 3–5 zdaniach, prostym językiem,
- przy każdej informacji podaj numer paragrafu, z którego pochodzi,
- jeśli dokument nie zawiera odpowiedzi, napisz: „Dokument tego nie określa”,
- nie dopowiadaj niczego spoza dokumentu.

Pytanie mieszkańca:
[wklej pytanie]

Dokument:
[wklej regulamin lub uchwałę bez danych osobowych]

Sprawdź trzy rzeczy: czy model cytuje właściwe paragrafy, czy przyznaje się do braku odpowiedzi i czy nie zmyśla terminów. Powtórz to na 20–30 prawdziwych pytaniach, zanim podejmiesz decyzję.

RODO i AI Act przy polskim modelu

Polski model nie zwalnia z RODO ani z AI Act. Zmienia tylko to, kto przetwarza dane: przy modelu na własnym serwerze nie przekazujesz ich dostawcy modelu, ale nadal odpowiadasz za bezpieczeństwo systemu i ludzi, którzy go używają.

  • RODO. Gdy model działa na Twoim serwerze, nie potrzebujesz umowy powierzenia z twórcą modelu. Potrzebujesz jej z firmą, która hostuje serwer lub wdraża system (art. 28 RODO). Przy usłudze w chmurze poza Europejskim Obszarem Gospodarczym dochodzą zasady przekazywania danych z rozdziału V RODO.
  • AI Act po stronie twórców. Obowiązki dla modeli ogólnego przeznaczenia mają ich dostawcy, czyli SpeakLeash czy konsorcjum PLLuM. Kto mocno douczy model, zużywając ponad jedną trzecią mocy obliczeniowej treningu oryginału, według Komisji Europejskiej może sam stać się dostawcą (wytyczne KE).
  • AI Act po stronie urzędu lub firmy. Te same obowiązki co przy ChatGPT: kompetencje pracowników (art. 4) i oznaczanie tekstów AI publikowanych w celu informowania o sprawach publicznych, chyba że przed publikacją sprawdził je człowiek odpowiadający za treść (art. 50 ust. 4). Szerzej w tekście AI Act: co musi wiedzieć firma w Polsce.
  • Bezpieczeństwo treści. Karta Bielika 11B v3.0 zaznacza, że model nie ma mechanizmów moderacji. SpeakLeash udostępnia do tego osobny klasyfikator Bielik Guard (Sójka), który ocenia polskie teksty pod kątem szkodliwych treści. W czacie dla mieszkańców warto go dodać albo zastosować inne zabezpieczenie.

Przykład z praktyki. Na szkoleniach Adama Bakalarza w ARiMR (edycje 2025 i 2026) omawiamy obie drogi: polski model open source jako argument suwerenności cyfrowej i bezpieczne korzystanie z Copilota wbudowanego w Microsoft 365. Najszybsze efekty daje jednak dobrze opisane zadanie, a nie wybór modelu: raport tygodniowy z danych operacyjnych powstaje w 20 minut zamiast 4–6 godzin.

Ostrzeżenie: shadow AI. Adam Bakalarz na szkoleniach często słyszy o pracownikach, którzy korzystają z AI na prywatnych kontach, bo nie dostali narzędzia ani zasad. Własny polski model nic nie da, jeśli urzędnicy dalej będą wklejać pisma do darmowego czatu (więcej w tekście o shadow AI). Wybór modelu, zasady i pierwszy pilotaż możesz omówić z nami na konsultacjach, a pracę z modelami ćwiczymy z zespołami na szkoleniach z AI.

Wszystkie teksty o AI w administracji

Stan wdrożeń AI w urzędach, tabelę danych, które wolno przetwarzać w AI, i plan pierwszego pilotażu znajdziesz w przewodniku po AI w administracji publicznej. Szczegóły państwowego modelu opisujemy w tekście PLLuM: polski model AI dla urzędów. Pełna lista tekstów jest poniżej.

Co to znaczy dla Ciebie

Jeśli pracujesz w urzędzie lub firmie, nie pytaj „polski model czy ChatGPT”, tylko „jakie dane i jakie zadanie”. Do jawnych tekstów i trudnej analizy lepszy będzie czołowy model komercyjny na koncie służbowym. Do powtarzalnych zadań na danych, które nie mogą wyjść z organizacji, przetestuj Bielika i PLLuM na własnym sprzęcie. Zanim zdecydujesz, puść 20–30 prawdziwych zadań przez dwa lub trzy modele i porównaj wynik oraz koszt utrzymania.

Najczęstsze pytania

Jak nazywa się polski model AI?

Najbardziej znane są dwa: Bielik, rozwijany przez Fundację SpeakLeash z ACK Cyfronet AGH, i PLLuM, rozwijany przez konsorcjum HIVE AI pod kierownictwem NASK na zlecenie Ministerstwa Cyfryzacji. Wcześniej powstały też Qra (OPI i Politechnika Gdańska) i Trurl 2 (Voicelab).

Czy Bielik jest lepszy od PLLuM?

W rankingu PLCC Bielik 11B v3.0 uzyskał 70,7 pkt, a najlepszy komercyjny PLLuM, 70B z serii 2512, 62,8 pkt. Ranking mierzy jednak wiedzę o polskim języku i kulturze, a nie pisanie tekstów urzędowych, do którego PLLuM był szkolony. Najlepiej porównać oba na własnych zadaniach.

Czy polski model AI jest darmowy?

Tak, Bielika i PLLuM pobierzesz bezpłatnie z Hugging Face, a Bielik ma licencję Apache 2.0, która pozwala na użycie komercyjne. Płacisz za sprzęt, energię i ludzi, którzy utrzymają model. Licencje poszczególnych wersji PLLuM różnią się, więc sprawdź je przed wdrożeniem.

Czy polski model zastąpi ChatGPT w urzędzie?

Raczej go uzupełni. Polski model sprawdza się w powtarzalnych zadaniach na danych, które nie mogą wyjść z urzędu. Do trudnej analizy, długich dokumentów i pracy z obrazami czołowe modele komercyjne są dziś wyraźnie lepsze.

Jak uruchomić Bielika na komputerze?

Najprościej w Ollamie poleceniem ollama run SpeakLeash/bielik-11b-v3.0-instruct:Q4_K_M albo w LM Studio przez wyszukanie wersji GGUF. Skompresowany Bielik 11B zajmuje 6,7 GB, więc wystarczy komputer z 16 GB pamięci.

Czy państwo wspiera Bielika?

Bielika rozwija fundacja, nie ministerstwo, ale Ministerstwo Cyfryzacji objęło patronatem honorowym premierę jednej z jego wersji w maju 2025 i opisuje go jako przykład krajowej technologii AI. Model trenowano na superkomputerach ACK Cyfronet AGH w ramach grantu obliczeniowego PLGrid.

Adam Bakalarz, założyciel instytut.ai
Autor

Adam Bakalarz

Szkoleniowiec AI · właściciel agencji NowoczesnyMarketing.pl · założyciel instytut.ai

Prowadzi agencję, w której ChatGPT, Claude i automatyzacje codziennie pracują dla klientów. Na szkoleniach i w kursach online uczy tego, co sam stosuje w pracy.

100+

firm na szkoleniach zamkniętych od 2025

21

kursów online

1 200+

zweryfikowanych opinii

50 000+

kursantów online