W skrócie
- Upskilling uczy nowych umiejętności w obecnej roli, a reskilling przygotowuje do innej: WEF szacuje, że z każdych 100 pracowników 59 będzie potrzebować szkolenia do 2030 r., 29 w obecnej roli i 19 z przeniesieniem w firmie.
- W badaniu PARP i UJ wśród 1822 pracodawców z 12 branż o największym potencjale AI 48% firm nie podejmuje działań, by uzupełnić braki kompetencji w AI, a ok. 23% inwestuje w rozwój pracowników; bazy procentów nie ustaliliśmy.
- W naszym przykładzie 12-osobowy zespół odrabia 96 godzin nauki w ok. 2,3 miesiąca, jeśli 8 osób oszczędza po 15 minut dziennie; przy 4 osobach i 10 minutach trwa to ok. 6,9 miesiąca.
Stan na 6 listopada 2026
Czym różni się upskilling od reskillingu?
Upskilling to nauka nowych umiejętności w obecnej roli, a reskilling to przygotowanie do innej pracy. Przy AI częściej potrzebny jest upskilling, a reskilling dotyczy stanowisk, których główne zadania przejmuje automatyzacja.
Definicja
Upskilling, czyli podnoszenie kompetencji, to zdobywanie nowych umiejętności w ramach obecnej ścieżki zawodowej. Reskilling, czyli przekwalifikowanie, to zdobywanie nowych kwalifikacji, które pozwalają wykonywać inny zawód. Takie rozróżnienie podaje Zintegrowany System Kwalifikacji.
| Upskilling | Reskilling | |
|---|---|---|
| Co się zmienia | Sposób pracy w tej samej roli | Rola, zadania i zakres odpowiedzialności |
| Przykład | Specjalistka kadr przygotowuje z AI szkic odpowiedzi i sprawdza go w przepisach | Osoba wprowadzająca dane przechodzi do kontroli jakości danych |
| Kto decyduje | Kierownik zespołu | Właściciel lub zarząd, razem z kadrami i pracownikiem |
| Umowa | Zwykle bez zmian | Często zmiana warunków |
| Główne ryzyko | Szkolenie, po którym nikt nie zmienia nawyków | Nauka do roli, której firma nie ma |
Obie drogi stoją na tych samych podstawach, które opisujemy w przewodniku AI literacy: kompetencje AI w firmie i obowiązek z art. 4 AI Act. Ten poradnik pokazuje, jak zamienić je w plan dla konkretnego zespołu.
Dane o rynku pracy i kompetencjach przyszłości
Pracodawcy spodziewają się dużej zmiany umiejętności, ale większość pracowników nie musi zostać specjalistami od AI. Potrzebują podstaw i umiejętności oceny wyniku.
- WEF, świat. Future of Jobs Report 2025 (styczeń 2025, ponad 1 000 firm) to prognoza pracodawców, nie pomiar. Do 2030 r. 39% obecnych umiejętności pracownika ma się zmienić albo zdezaktualizować. Z każdych 100 pracowników 59 będzie potrzebować szkolenia: 29 w obecnej roli, 19 z przeniesieniem w firmie, a 11 raczej go nie dostanie. Luki kompetencyjne za główną barierę uznaje 63% pracodawców.
- OECD, przegląd międzynarodowy. W raporcie Skills in the AI age (2026) zaawansowane umiejętności AI ma ok. 1% pracujących, a OECD zaleca podstawy AI dla wszystkich pracowników: używanie, rozumienie i krytyczną ocenę.
Kompetencje przyszłości według WEF: najszybciej rośnie znaczenie AI i big data, sieci i cyberbezpieczeństwa oraz biegłości technologicznej. Najważniejszą umiejętnością pozostaje jednak myślenie analityczne, które za kluczowe uważa 7 na 10 firm.
Dane o Polsce w tabeli pochodzą z Eurostatu i GUS, z różnych lat:
| Wskaźnik | Polska | UE |
|---|---|---|
| Firmy od 10 pracujących używające AI, 2025 (Eurostat) | 8,36% | 19,95% |
| Firmy szkolące personel z umiejętności ICT, nie tylko AI, 2024 (Eurostat) | 31,39% | 22,29% |
| Osoby 16–74 lata z co najmniej podstawowymi umiejętnościami cyfrowymi, 2025 (Eurostat) | 50,42% | 60,40% |
| Firmy używające AI, 2026 (GUS) | 17,8% | brak danych za 2026 |
| Osoby 16–74 lata z co najmniej podstawowymi umiejętnościami cyfrowymi, 2026 (GUS) | 61,6% | brak danych za 2026 |
Wiersze Eurostatu o firmach pomijają rolnictwo, górnictwo i finanse. Wartości z 2025 i 2026 r. traktuj osobno: nie potwierdziliśmy, że można je czytać jako tempo zmian.
Najbardziej praktyczna liczba pochodzi z badania PARP i Uniwersytetu Jagiellońskiego wśród 1822 pracodawców z 12 branż o największym potencjale AI. Według komunikatu PARP 48% firm nie podejmuje żadnych działań, by uzupełnić braki kompetencji w AI, a ok. 23% inwestuje w rozwój pracowników. Pełne wyniki są w raporcie BKL. To tylko wybrane branże, więc tej liczby nie przenoś na całą gospodarkę. Nie ustaliliśmy też, czy procenty dotyczą wszystkich firm z próby, czy tylko tych z brakami.
Jak ocenić luki kompetencyjne w 4 krokach
Luka kompetencyjna to różnica między tym, co zespół umie dziś, a tym, czego wymagają jego zadania. Oceniaj ją na zadaniach, a nie na deklaracjach. Wystarczy zwykły arkusz.
- Spisz zadania. Każda rola wskazuje 5–10 zadań, które zabierają najwięcej czasu. Przed szkoleniami Adama Bakalarza uczestnicy wskazują takie zadania w 5-minutowej ankiecie.
- Oceń ryzyko. Przy każdym zadaniu zapisz, ile kosztuje błąd i kto sprawdza wynik.
- Daj zadanie próbne. 15 minut na prawdziwym materiale bez danych osobowych. Poziomy to nasza robocza skala: 0 nie używa AI, 1 używa, ale nie sprawdza wyniku, 2 pracuje samodzielnie i weryfikuje, 3 poprawia metodę i uczy innych.
- Zapisz decyzję. Przy każdej luce wpisz działanie i datę ponownego sprawdzenia.
| Rola i zadanie (przykład) | Wymagany | Dziś | Działanie |
|---|---|---|---|
| Kadry: odpowiedź na pytanie pracownika | 2 | 1 | Ćwiczenia na własnych pismach, weryfikacja w przepisach |
| Kierownik: zatwierdzanie raportu z AI | 2 | 0 | Moduł o ocenie wyniku i błędach modeli |
| Biuro: przepisywanie dokumentów do systemu | nie dotyczy | nie dotyczy | Zadanie może zniknąć, rozmowa o reskillingu |
Nie zakładaj poziomu po metryce, ale licz się z różnicami. Według GUS w 2026 r. z AI korzystało 62,1% osób w wieku 25–34 lata i 20,8% w wieku 55–64 lata. Tabelę możesz przeanalizować z AI, ale tylko w firmowym narzędziu i bez nazwisk. Porównujesz role, nie oceniasz ludzi: AI do oceny pracowników to w AI Act obszar wysokiego ryzyka (załącznik III, pkt 4).
Prompt do skopiowania
Jesteś doradcą do spraw rozwoju kompetencji. Poniżej tabela bez nazwisk: rola, zadanie, wymagany poziom (0–3), obecny poziom (0–3), koszt błędu (mały lub duży).
[wklej tabelę]
Dla każdej roli:
1. Wskaż 3 największe luki, zaczynając od zadań z dużym kosztem błędu.
2. Zaproponuj 30-minutowe ćwiczenie na zanonimizowanych materiałach.
3. Napisz, po czym po 60 dniach poznam, że luka się zmniejszyła.
4. Zaznacz zadania, które mogą zniknąć z roli.
Nie oceniaj konkretnych osób. Jeśli czegoś nie wiesz, zapytaj.Ostrzeżenie z praktyki: Adam Bakalarz bywał świadkiem sytuacji, w których pracownicy używali AI na prywatnych kontach, bo firma nie dała im narzędzia ani zasad. Zapytaj o to w ankiecie, bez szukania winnych. Więcej w tekście o shadow AI.
Upskilling czy reskilling: jak zdecydować dla danej roli
Decyduj na podstawie zadań, nie nazwy stanowiska. WEF wymienia osoby wprowadzające dane i asystentów administracyjnych wśród ról, w których ubywa pracy, ale w konkretnej firmie o wyniku przesądzają trzy odpowiedzi:
- Czy zostanie praca, za którą człowiek musi odpowiadać, na przykład decyzja, rozmowa albo kontrola? Jeśli tak, zacznij od upskillingu.
- Czy główne zadania roli da się zautomatyzować przy niskim koszcie błędu? Jeśli tak, rozważ reskilling.
- Czy masz konkretną rolę, do której ta osoba może przejść? Bez niej reskilling to tylko kurs.
Prawie połowa pracodawców w badaniu WEF planuje przenosić ludzi z ról narażonych na zmiany związane z AI do innych części firmy.
Przed rozmową ustal formalności z kadrami. Trwała zmiana pracy to zwykle porozumienie stron albo wypowiedzenie zmieniające. Bez wypowiedzenia art. 42 § 4 Kodeksu pracy pozwala powierzyć inną pracę na najwyżej 3 miesiące w roku kalendarzowym, jeśli uzasadniają to potrzeby pracodawcy, pensja nie spada, a praca odpowiada kwalifikacjom (Zielona Linia).
Plan upskillingu na 30, 60 i 90 dni
Pierwsze 30 dni to diagnoza i podstawy, kolejne 30 praktyka na własnych zadaniach, a ostatnie 30 pomiar i decyzje o rolach. Wybór procesów i narzędzi opisujemy osobno w tekście wdrożenie AI w firmie, a tu skupiamy się na ludziach.
| Okres | Co robicie | Co macie na koniec |
|---|---|---|
| Dni 1–30 | Wyznaczacie właściciela programu, dajecie konta firmowe, przyjmujecie politykę AI, robicie ocenę luk i podstawy dla wszystkich | Tabela luk, zasady dotyczące danych, zapis szkolenia |
| Dni 31–60 | Szkolicie działy na ich zadaniach, każdy przerabia jedno zadanie tygodniowo, działy mają osoby przewodników i 30-minutowe spotkanie raz w tygodniu | Biblioteka poleceń i 2–3 zadania na osobę wykonywane regularnie z AI |
| Dni 61–90 | Powtarzacie zadanie próbne, pytacie uczestników, liczycie efekt, rozmawiacie o reskillingu | Wyniki przed i po, decyzje o rolach, plan na kolejny kwartał i dla nowych osób |
To nasza propozycja na start, nie norma. Wsparcie po zajęciach ma znaczenie: w badaniu BCG (czerwiec 2025, ponad 10,6 tys. osób, 11 krajów i regionów) regularne korzystanie z AI było wyraźnie częstsze u osób z co najmniej 5 godzinami szkolenia oraz dostępem do szkoleń stacjonarnych i coachingu.
Format zajęć dobierzesz według kryteriów z poradnika jak wybrać szkolenie AI dla firmy. Jeśli chcesz przejść ten plan z prowadzącym, zobacz szkolenia AI dla firm: zespół ćwiczy na własnych zadaniach, a w wybranych programach po zajęciach dostaje plan wdrożenia na 30 i 90 dni.
Po czym poznać, że działa: mierniki i rachunek
Mierz to, co ludzie robią w pracy, a nie tylko zadowolenie po zajęciach. Dobrze porządkują to cztery poziomy modelu Kirkpatricka:
| Poziom | Co mierzysz | Kiedy |
|---|---|---|
| Reakcja | Czy zajęcia były przydatne w pracy | Tuż po zajęciach |
| Uczenie się | Odsetek osób na wymaganym poziomie w zadaniu próbnym | Dzień 60 i 90 |
| Zachowanie | Ile osób co tydzień używa AI w zadaniach z tabeli i sprawdza wyniki | Co miesiąc |
| Rezultaty | Czas zadania przed i po, liczba poprawek, liczba załatwionych spraw | Po 90 dniach |
Sama reakcja mówi niewiele: Adam Bakalarz obserwuje, że pokazywane na szkoleniach zastosowania robią efekt „wow”. Więcej znaczy zapis przed i po dla jednego zadania. Na szkoleniu w ARiMR raport tygodniowy powstawał w ok. 20 minut zamiast 4–6 godzin. Pytaj też uczestników, nie tylko przełożonych: w badaniu Wharton i GBK (USA, duże firmy, ok. 1 400 osób, lipiec 2026) szkolenia za odpowiednie uznało 78% kadry zarządzającej i 56% pracowników szczebla początkowego i średniego.
Policzmy to (przykład na naszych założeniach, nie prognoza). Zespół 12 osób: 7 godzin szkolenia i godzina przeglądu to 96 godzin nauki. Przyjmujemy 21 dni roboczych w miesiącu i koszt 65 zł za godzinę pracy; wstaw własną stawkę.
| Scenariusz | Oszczędność czasu | Godziny na miesiąc | Zwrot 96 godzin |
|---|---|---|---|
| Ostrożny | 4 osoby po 10 minut dziennie | 14 | ok. 6,9 miesiąca |
| Bazowy | 8 osób po 15 minut dziennie | 42 | ok. 2,3 miesiąca |
| Wysoki | 10 osób po 30 minut dziennie | 105 | ok. 0,9 miesiąca |
W scenariuszu bazowym nauka kosztuje 6 240 zł czasu pracy, a oszczędność jest warta 2 730 zł miesięcznie. Każde 1 000 zł jednorazowych kosztów zewnętrznych, np. szkolenia, wydłuża zwrot o ok. 8 dni roboczych, a licencje odejmij od miesięcznej oszczędności. Wynik zależy od tego, ile osób używa AI regularnie i jak długo, dlatego miernik zachowania jest tu najważniejszy. Zaoszczędzona godzina staje się zyskiem dopiero wtedy, gdy wiadomo, co zespół z nią zrobi. Koszt czasu przy różnych formatach liczymy w tekście ile kosztuje szkolenie AI.
Typowe błędy przy podnoszeniu kompetencji
Najczęściej firma traktuje naukę jak jednorazowe wydarzenie, a nie zmianę sposobu pracy.
- Nauka samego pisania poleceń. W eksperymencie Harvard Business School i BCG (758 osób, 2023) AI pomagała w zadaniach w zasięgu jej możliwości: 12,2% więcej zadań i 25,1% szybciej. W zadaniu spoza tego zasięgu korzystający z AI rzadziej dochodzili do poprawnego rozwiązania (o 19 punktów procentowych: ok. 84,5% bez AI wobec 60–70% z AI). Ćwicz więc także rozpoznawanie, kiedy nie ufać wynikowi.
- Ocena na podstawie deklaracji. „Umiem korzystać z ChatGPT” nie mówi, czy ktoś sprawdza źródła. Dlatego zadanie próbne jest ważniejsze niż ankieta.
- Brak czasu w grafiku. Jeśli ćwiczenia mają się odbywać „przy okazji”, zwykle wygrywają bieżące sprawy. Zarezerwuj godziny w kalendarzu.
- Reskilling bez miejsca docelowego. Najpierw rola, potem kurs.
- Cisza o etatach. Powiedz wprost, które zadania się zmienią i co firma już wie, a czego jeszcze nie.
Upskilling a art. 4 AI Act
Art. 4 nie nakazuje reskillingu ani konkretnego szkolenia. Wymaga działań wspierających rozwój kompetencji w zakresie AI, więc dobrze prowadzony upskilling może być jednocześnie ich dokumentacją.
Przepis po zmianie z lipca 2026 r. każe uwzględniać wiedzę techniczną, doświadczenie, wykształcenie i szkolenia ludzi, kontekst użycia systemów oraz osoby, których systemy dotyczą. Tabela luk pokazuje role, zadania i koszt błędu, więc dotyka tych punktów. Obowiązek obejmuje też inne osoby obsługujące AI w imieniu firmy, na przykład zleceniobiorców.
Komisja Europejska (aktualizacja z 20 października 2026 r.) wyjaśnia, że certyfikat nie jest wymagany, można prowadzić wewnętrzny zapis działań, a art. 4 nie nakłada obowiązku mierzenia wiedzy pracowników. Mierniki z tego poradnika są więc potrzebne Tobie, nie przepisowi. Zachowaj tabelę luk, program, daty i listy uczestników, a szczegóły obowiązku sprawdź w przewodniku po AI literacy.
Wszystkie teksty o kompetencjach AI w firmie
Ten poradnik rozwija jeden wątek z przewodnika AI literacy. Formy nauki porównujemy w tekście szkolenie AI: rodzaje, darmowe i płatne, a to, jak AI zmienia pracę działu personalnego, opisujemy w przewodniku AI w HR. Pełna lista tekstów z tego tematu jest poniżej.
Co tydzień, jeśli nie codziennie, łapię się na tym, że zrobiłem coś ręcznie: odpowiedź na maila, grzebanie w Excelu, zmianę w PDF-ie. Po co, skoro mogłem to wrzucić do czatu i mieć gotowe? Zachęcam: przez kolejny tydzień przy każdym zadaniu zadaj sobie pytanie, czy czat nie może w tym pomóc.
Co to znaczy dla Ciebie
Zanim zamówisz kolejne szkolenie, zrób tabelę luk: role, zadania, poziom wymagany i obecny, zmierzony krótkim zadaniem próbnym. Dla większości ról zaplanuj upskilling na 90 dni, a reskilling tylko tam, gdzie główne zadania znikają i masz konkretną rolę docelową. Po 90 dniach sprawdź, ile osób regularnie używa AI w swoich zadaniach, i na tej podstawie zdecyduj o następnym kroku.
Najczęstsze pytania
Co to jest upskilling?
Upskilling to podnoszenie kompetencji, czyli nauka nowych umiejętności w ramach obecnej ścieżki zawodowej. Przykład: specjalistka kadr uczy się przygotowywać z AI szkic odpowiedzi i sprawdzać go w przepisach, ale nadal pracuje w kadrach.
Co to jest reskilling i czym różni się od upskillingu?
Reskilling to przekwalifikowanie, czyli zdobycie nowych kwalifikacji do innej pracy. Upskilling rozwija pracownika w obecnej roli, a reskilling przygotowuje go do innej. O wyborze decyduje to, czy główne zadania danej roli zostają w firmie.
Jak przeszkolić pracowników z AI?
Zacznij od spisania zadań każdej roli i 15-minutowego zadania próbnego. Potem daj konta firmowe i zasady dotyczące danych, zrób podstawy dla wszystkich, a działy ucz na ich własnych zadaniach. Po 60 i 90 dniach sprawdź wyniki tym samym zadaniem.
Jakie są kompetencje przyszłości?
Według raportu WEF z 2025 r. najszybciej rośnie znaczenie AI i big data, sieci i cyberbezpieczeństwa oraz biegłości technologicznej. Za najważniejsze umiejętności pracodawcy nadal uważają myślenie analityczne, odporność i elastyczność oraz przywództwo. To prognoza pracodawców, a nie pomiar.
Czy AI Act wymaga upskillingu pracowników?
Art. 4 AI Act wymaga od firm używających AI działań wspierających rozwój kompetencji w zakresie AI, ale nie narzuca formy ani nie wymaga gwarantowania konkretnego poziomu wiedzy. Komisja Europejska wyjaśnia, że certyfikat nie jest potrzebny, a firma może prowadzić wewnętrzny zapis działań.
Ile trwa upskilling zespołu do pracy z AI?
Nie ma tu normy. Pierwszy cykl warto zaplanować na 90 dni: 30 na diagnozę i podstawy, 30 na praktykę na własnych zadaniach, 30 na pomiar i decyzje o rolach. Narzędzia się zmieniają, więc potem warto wracać do tabeli luk co kwartał.
Źródła i data sprawdzenia
- Zintegrowany System Kwalifikacji: czym są upskilling oraz reskilling (27.04.2026, aktualizacja 19.08.2026)
- World Economic Forum: The Future of Jobs Report 2025, streszczenie
- World Economic Forum: komunikat o Future of Jobs Report 2025 (8.01.2025)
- OECD: Skills in the AI age, OECD Artificial Intelligence Papers No. 60 (2026)
- Eurostat: isoc_eb_ai, użycie AI w przedsiębiorstwach (dane za 2025)
- Eurostat: isoc_ske_ittn2, szkolenia z umiejętności ICT w przedsiębiorstwach (dane za 2024)
- Eurostat: isoc_sk_dskl_i21, umiejętności cyfrowe osób (dane za 2025)
- GUS: Społeczeństwo informacyjne w Polsce w 2026 r. (21.10.2026), tablice 2, 5 i 7
- PARP: AI w firmach hamowane przez braki kompetencyjne, wyniki badania BKL (2026)
- PARP i Uniwersytet Jagielloński: Sztuczna inteligencja w firmach, raport z badań BKL (2026)
- AI Act Service Desk: art. 4 AI Act po zmianie (wersja skonsolidowana z 27.07.2026)
- AI Act Service Desk: załącznik III AI Act
- Komisja Europejska: AI literacy, pytania i odpowiedzi (20.10.2026)
- BCG: AI at Work 2025 (26.06.2025)
- Wharton Human-AI Research i GBK Collective: 2026 AI Adoption Report, streszczenie (13.10.2026)
- Harvard Business School: Navigating the Jagged Technological Frontier, Working Paper 24-013 (2023)
- Kirkpatrick Partners: The Kirkpatrick Model
- Zielona Linia: zmiana warunków umowy i powierzenie innej pracy
- Dell’Acqua i in.: Navigating the Jagged Technological Frontier (pełna praca, 2023)
Sprawdzono 6 listopada 2026
Czytaj dalej
W tej sprawie
W tej sprawie
W tej sprawie
Zobacz też
Zobacz też
- Wdrożenie AI w firmie: plan krok po kroku i co robią firmy, którym AI się zwraca
- Raport Wharton 2026: wyraźny zwrot z AI deklaruje tylko 28% menedżerów. Co robią inaczej
- AI w edukacji: co sztuczna inteligencja zmienia w szkole i na uczelni
- AI w biznesie: jak działy firm naprawdę używają AI (dane 2026)
- Kurs AI z certyfikatem: co certyfikat naprawdę potwierdza i komu się przydaje
Najnowsze w temacie Kompetencje AI w firmie
- Jakie zawody zastąpi AI? Dane o Polsce: które zadania przejmie, a które zostaną
- AI a rynek pracy: 59% Polaków spodziewa się mniej miejsc pracy, 2% więcej (badanie Pew)
- Plan szkoleń AI w firmie: wzór na rok, harmonogram i budżet dla HR
- Upskilling i reskilling w erze AI: jak przygotować zespół do pracy z AI
- Apple tnie limity AI: z 300 do 200 USD dziennie, a może do 100 USD
- Accenture: 31 zmyślonych przypisów w trzech tekstach o AI
Przewodnik po temacie AI literacy: kompetencje AI w firmie i obowiązek z art. 4 AI Act

