Szkolenia AI dla firm Warsztaty na zadaniach Twojego zespołu: online 4–8 h albo stacjonarnie w całej Polsce Zobacz program →

Kradzież tożsamości: co robić, jak zastrzec PESEL i jak AI pomaga oszustom

Czym jest kradzież tożsamości w kodeksie karnym, co daje zastrzeżenie PESEL, jak AI podrabia twarz, głos i dokumenty oraz co robić krok po kroku.

3 listopada 2026 · Adam Bakalarz
Pęseta zdejmuje dowód osobisty z sylwetką twarzy, pod spodem maska, obok kłódka

W skrócie

  • Za kradzież tożsamości grozi od 6 miesięcy do 8 lat więzienia (art. 190a § 2 k.k.), a sprawca jest ścigany na wniosek pokrzywdzonego.
  • Od 1 czerwca 2024 r. kredytodawca musi sprawdzić zastrzeżenie PESEL i nie może żądać spłaty kredytu wziętego na zastrzeżony numer; PESEL zastrzegło już ponad 8 mln osób.
  • W III kwartale 2025 r. banki odnotowały ponad 3,5 tys. prób wyłudzenia kredytu na 78,3 mln zł, czyli jedną co 36 minut.

Stan na 3 listopada 2026

Kradzież tożsamości: co to jest i co mówi kodeks karny

Kradzież tożsamości to podszywanie się pod Ciebie z użyciem Twoich danych: PESEL-u, numeru dowodu, zdjęcia czy głosu. W Polsce grozi za nią od 6 miesięcy do 8 lat więzienia, ale sprawca jest ścigany tylko na wniosek pokrzywdzonego.

Definicja

Kradzież tożsamości to według art. 190a § 2 kodeksu karnego sytuacja, w której ktoś, „podszywając się pod inną osobę”, wykorzystuje jej wizerunek, dane osobowe lub inne dane, po których można ją publicznie zidentyfikować, i przez to wyrządza jej szkodę majątkową lub osobistą (kodeks karny, art. 190a).

Z przepisu wynikają trzy rzeczy ważne w praktyce:

  • Kara: od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności, tak samo jak za uporczywe nękanie (art. 190a § 1).
  • Wniosek pokrzywdzonego: policja i prokuratura ścigają ten czyn na Twój wniosek (art. 190a § 4), więc przy zawiadomieniu złóż go wprost.
  • Inne przepisy: posługiwanie się cudzym dowodem to osobne przestępstwo (art. 275, do 2 lat), a wyłudzenie pieniędzy to zwykle także oszustwo (art. 286).

Kradzież tożsamości to jedno z ryzyk opisanych w przewodniku Zagrożenia AI w firmie i urzędzie: jak je rozpoznać i jak się chronić. Tu skupiamy się na Twoich danych: co oszust z nimi zrobi, jak pomaga mu AI i co robić, gdy już się stało.

Co oszust może zrobić na Twoje dane: tabela

Najczęstszy cel to pieniądze: kredyt lub pożyczka na Twoje nazwisko. Dane służą też do przejęcia numeru telefonu, sprzedaży nieruchomości czy założenia konta, przez które oszust przepuszcza cudze pieniądze.

Co robi oszustCzego potrzebujeCo Cię chroni
Bierze kredyt lub pożyczkę na Twoje danePESEL, dane z dowodu, czasem zdjęcie dokumentu lub selfieZastrzeżony PESEL (od 1 czerwca 2024 r. kredytodawca musi go sprawdzić)
Wyrabia duplikat Twojej karty SIM i przejmuje kody SMSDane osobowe, fałszywy lub skradziony dowódZastrzeżony PESEL, który operator sprawdza przy duplikacie karty
Sprzedaje lub obciąża Twoją nieruchomośćPodrobiony dowód, pełnomocnictwoZastrzeżony PESEL: notariusz odmawia takiej czynności
Otwiera konto bankowe, przez które przepuszcza pieniądze z innych oszustwZdjęcie dowodu i twarz w weryfikacji wideoZastrzeżenie dowodu, unieważnienie skradzionego dokumentu
Podszywa się pod Ciebie w mediach społecznościowych i prosi znajomych o pieniądzeZdjęcia, nagrania głosu, lista kontaktówPrywatne profile, hasło rodzinne, weryfikacja dwuetapowa

Skalę pokazują dane Związku Banków Polskich, które przytacza ministerstwo: w III kwartale 2025 r. odnotowano ponad 3,5 tys. prób wyłudzenia kredytu na 78,3 mln zł, czyli średnio jedną co 36 minut (gov.pl, 12.12.2025). W I kwartale 2026 r. średnia próba dotyczyła 18 tys. zł (gov.pl, 6.05.2026).

Policzmy to: jedna próba co 36 minut to 40 prób na dobę. Przy średniej 18 tys. zł z początku 2026 r. daje to ok. 720 tys. zł dziennie, które ktoś próbuje pożyczyć na cudze nazwisko (szacunek redakcji z danych za dwa różne kwartały).

Kradzież tożsamości a AI: deepfake, sklonowany głos i fałszywe dokumenty

AI nie wykrada danych sama, ale sprawia, że skradzione dane da się łatwiej wykorzystać. Zdjęcie z dowodu, kilka filmów z sieci i krótkie nagranie głosu wystarczają, by przejść część zdalnych weryfikacji albo przekonać bliskich.

  • Deepfake twarzy w weryfikacji wideo. Amerykańska agencja FinCEN w alercie z 13 listopada 2024 r. opisuje konta bankowe otwarte na tożsamości prawdopodobnie wygenerowane przez AI. Sygnały ostrzegawcze to m.in. wtyczki wirtualnej kamery, które podsuwają nagrane wcześniej wideo zamiast obrazu na żywo, oraz klient, który przy weryfikacji ciągle zgłasza „problemy techniczne” (FinCEN). Jak rozpoznać podrobiony obraz, opisujemy w poradniku Deepfake: jak rozpoznać fałszywe wideo i zdjęcia tworzone przez AI.
  • Syntetyczne tożsamości. Ten sam alert opisuje łączenie obrazów z generatorów AI ze skradzionymi albo zmyślonymi danymi osobowymi. Powstaje „osoba” z twarzą wygenerowaną przez AI i danymi skradzionymi albo zmyślonymi.
  • Fałszywe dokumenty. FBI ostrzegało w grudniu 2024 r., że przestępcy generują fałszywe dokumenty tożsamości, np. prawa jazdy (FBI IC3, 3.12.2024). Według raportu Entrust w okresie od września 2023 do sierpnia 2024 r. cyfrowe fałszerstwa dokumentów wzrosły o 244% rok do roku, a próba deepfake’a zdarzała się co pięć minut (Entrust).
  • Sklonowany głos. Krótkie nagranie wystarcza, by ktoś zadzwonił Twoim głosem do rodziny albo do banku; więcej w tekście Klonowanie głosu AI: jak działa, które narzędzia są legalne i co mówi prawo.
  • Masowe wyłudzanie danych. Zanim ktoś ukradnie tożsamość, musi zdobyć dane. Służą do tego fałszywe e-maile, SMS-y i kody QR, które dzięki AI są bezbłędne językowo: zobacz phishing, fałszywe SMS-y (smishing) i fałszywe kody QR (quishing).

Zastrzeżenie PESEL: co daje, a czego nie

Zastrzeżenie PESEL to najskuteczniejsza bezpłatna ochrona przed kredytem na Twoje dane. Działa od razu, ale nie zatrzyma oszusta, który ma już dostęp do Twojej bankowości.

Zastrzegać PESEL można od 17 listopada 2023 r., a od 1 czerwca 2024 r. banki i inne instytucje finansowe oraz notariusze muszą sprawdzać rejestr przed zawarciem umowy, a operatorzy telekomunikacyjni – przed wydaniem duplikatu karty SIM (Ministerstwo Cyfryzacji). Zrobisz to w aplikacji mObywatel, na mObywatel.gov.pl albo w dowolnym urzędzie gminy, bezpłatnie (gov.pl). W maju 2026 r. z usługi korzystało ponad 8 mln osób (gov.pl).

Co wynika z ustawy z 7 lipca 2023 r. (Dz.U. 2023 poz. 1394):

  • Kredyt na zastrzeżony PESEL. Kredytodawca nie może żądać od Ciebie spłaty kredytu konsumenckiego ani sprzedać tego długu, jeśli w chwili zawarcia umowy Twój PESEL był zastrzeżony. Wyjątek jest wąski: drobne zakupy na raty w ramach wcześniej zawartej umowy, do wysokości płacy minimalnej.
  • Gotówka w oddziale. Gdy wypłaty w placówkach jednego banku przekraczają danego dnia trzykrotność płacy minimalnej, bank sprawdza rejestr, a przy zastrzeżonym PESEL-u wstrzymuje wypłatę na 12 godzin.
  • Notariusz odmawia sprzedaży, zakupu lub obciążenia nieruchomości oraz pełnomocnictwa do takich czynności, jeśli PESEL strony jest zastrzeżony.
  • Operator sprawdza rejestr przed wydaniem duplikatu karty SIM.

Zastrzeżenie nie blokuje wypłat z bankomatu, przelewów, wizyt u lekarza, recepty ani wyjazdu za granicę. Gdy sam bierzesz kredyt, możesz cofnąć zastrzeżenie na stałe albo do wybranej daty i godziny (gov.pl). W mObywatelu sprawdzisz też, które instytucje i kiedy weryfikowały Twój PESEL (gov.pl).

Jak się chronić przed kradzieżą tożsamości: 6 zasad

Poza zastrzeżeniem PESEL liczy się to, jak często i komu dajesz swoje dane. Im mniej kopii dowodu, zdjęć i nagrań krąży w sieci, tym trudniej zrobić z nich fałszywą Ciebie.

  1. Zastrzeż PESEL i cofaj zastrzeżenie tylko na czas własnej umowy.
  2. Nie wysyłaj zdjęć ani skanów dowodu e-mailem i komunikatorem. Gdy firma naprawdę ich potrzebuje, zapytaj, po co i jak długo je przechowa.
  3. Włącz weryfikację dwuetapową w banku, poczcie i mediach społecznościowych, najlepiej w aplikacji, a nie kodem SMS. Przejęta poczta to najprostsza droga do resetu pozostałych haseł.
  4. Ogranicz publiczne zdjęcia i nagrania głosu. FBI radzi ustawić profile jako prywatne i ustalić z rodziną tajne słowo do weryfikacji przez telefon (FBI IC3).
  5. Zastrzegaj zgubione dokumenty od razu. Dowód, paszport i prawo jazdy zastrzeżesz w mObywatelu, w oddziale banku albo telefonicznie w banku, bezpłatnie (gov.pl). Zastrzeżenie trafia do systemu Dokumenty Zastrzeżone prowadzonego przez Związek Banków Polskich.
  6. Monitoruj zapytania kredytowe. Biuro Informacji Kredytowej oferuje płatne powiadomienia o wnioskach złożonych na Twoje dane (Alerty BIK).

Proste wersje tych zasad dla rodziców i dziadków zebraliśmy w tekście AI dla seniora: 6 prostych zastosowań i jak nie dać się oszukać.

Kradzież tożsamości: co robić krok po kroku

Działaj w kolejności: najpierw zatrzymaj pieniądze, potem zablokuj dane i dokumenty, na końcu zbierz dowody i złóż zawiadomienie. Każda godzina zwłoki daje oszustowi czas na kolejną umowę.

  1. Bank. Zadzwoń na numer z karty albo z aplikacji, zablokuj dostęp i karty. Wezwanie do zapłaty za cudzy kredyt reklamuj u tego kredytodawcy.
  2. PESEL. Zastrzeż go w mObywatelu lub w urzędzie gminy, jeśli jeszcze tego nie zrobiłeś (gov.pl).
  3. Dowód osobisty. Zgłoś nieuprawnione wykorzystanie danych: online w mObywatelu (od 1 stycznia 2026 r. sprawa idzie przez e-Doręczenia) albo w dowolnym urzędzie gminy. Musisz uprawdopodobnić zdarzenie, np. pismem firmy o wycieku. Urzędnik od razu unieważnia dowód, a PESEL osoby pełnoletniej zostaje zastrzeżony z urzędu. Potem złóż wniosek o nowy dowód (gov.pl).
  4. Policja. Złóż zawiadomienie i wniosek o ściganie z art. 190a § 2 k.k. Weź wezwania do zapłaty, umowy, wiadomości, zrzuty ekranu i potwierdzenia przelewów.
  5. BIK. Sprawdź raport i zapytania kredytowe z ostatnich miesięcy. Każdą nieznaną instytucję zawiadom na piśmie, że to nie Ty składałeś wniosek, i dołącz kopię zawiadomienia z policji.
  6. UODO przy wycieku. Jeśli Twoje dane wyciekły z firmy lub serwisu, Urząd Ochrony Danych Osobowych radzi zastrzec PESEL, zmienić hasła i szczególnie uważać na SMS-y i e-maile, które mają wyłudzić kolejne dane (UODO, 12.08.2026). Skargę do Prezesa UODO składasz, gdy administrator nie zareaguje na Twoje żądanie.

Jeśli zaczęło się od telefonu „z banku” albo od fałszywego SMS-a, sprawdź też kroki opisane w tekstach o vishingu i smishingu.

Kradzież tożsamości w firmie: klienci, kandydaci i pracownicy

Firma bywa ofiarą, gdy ktoś podszywa się pod jej ludzi, i pośrednikiem, gdy oszust na cudze dane zostaje jej klientem lub pracownikiem. W obu przypadkach liczy się procedura, nie intuicja.

  • Zdalna weryfikacja. Przy umowach na odległość i rekrutacji zdalnej samo zdjęcie dowodu i selfie nie wystarczą; przy ważniejszych sprawach potwierdzaj tożsamość innym kanałem lub osobiście.
  • Kopie dokumentów. Każdy skan dowodu w skrzynce mailowej to materiał dla złodzieja tożsamości. Zbieraj tylko to, czego wymagają przepisy.
  • Polecenia „od szefa”. Prośbę o przelew lub dane z wideorozmowy albo telefonu potwierdzaj oddzwonieniem na znany numer; procedurę opisujemy w tekście o deepfake’ach.

Przykład z praktyki: w szpitalu, w którym prowadziliśmy szkolenie z AI, osobne wystąpienie poświęciliśmy atakom z użyciem AI, w tym deepfake’om i vishingowi.

Zasady bezpiecznej pracy z AI i rozpoznawania takich ataków dla całego zespołu omawiamy na szkoleniu Bezpieczne AI w firmie.

Wszystkie teksty o bezpieczeństwie AI

Pełny przegląd ryzyk znajdziesz w przewodniku Zagrożenia AI w firmie i urzędzie. Powiązane poradniki: deepfake, klonowanie głosu, vishing, phishing, smishing, quishing oraz spoofing, czyli podrabianie numeru, SMS-a i adresu.

Co to znaczy dla Ciebie

Twoje dane prawdopodobnie już gdzieś krążą, a AI sprawia, że łatwiej z nich zrobić fałszywą Ciebie: twarz do weryfikacji wideo, głos do rozmowy, dokument do umowy. Zastrzeż PESEL dziś, cofaj zastrzeżenie tylko na czas własnej umowy, nie rozsyłaj skanów dowodu i włącz weryfikację dwuetapową. Gdy przyjdzie wezwanie do zapłaty za cudzy kredyt, działaj w kolejności: bank, PESEL i dowód, policja z wnioskiem o ściganie, BIK.

Najczęstsze pytania

Co to jest kradzież tożsamości?

To podszywanie się pod inną osobę z użyciem jej wizerunku lub danych osobowych, które wyrządza jej szkodę majątkową lub osobistą (art. 190a § 2 kodeksu karnego). Najczęściej chodzi o kredyt, pożyczkę albo konto założone na cudze dane.

Jaka jest kara za kradzież tożsamości?

Od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności. Sprawca jest ścigany na wniosek pokrzywdzonego, a posługiwanie się cudzym dowodem i wyłudzenie pieniędzy mogą być dodatkowo osobnymi przestępstwami (art. 275 i 286 k.k.).

Kradzież tożsamości: co robić najpierw?

Zadzwoń do banku i zablokuj dostęp, zastrzeż PESEL w mObywatelu, zgłoś nieuprawnione wykorzystanie danych (dowód zostanie unieważniony), złóż zawiadomienie na policji z wnioskiem o ściganie i sprawdź raport w BIK.

Czy zastrzeżenie PESEL chroni przed kradzieżą pieniędzy z konta?

Nie w pełni. Chroni przed kredytem i pożyczką na Twoje dane, duplikatem karty SIM i transakcjami u notariusza, a dużą wypłatę gotówki w oddziale wstrzymuje na 12 godzin. Nie blokuje przelewów ani wypłat z bankomatu.

Czy AI może ukraść moją tożsamość?

AI sama nie kradnie danych, ale pomaga je wykorzystać: generuje fałszywe dokumenty, twarz do weryfikacji wideo i głos do rozmowy. Dlatego ważne jest zastrzeżenie PESEL i potwierdzanie próśb o pieniądze innym kanałem.

Czytaj dalej

Przewodnik po temacie Zagrożenia AI w firmie i urzędzie: jak je rozpoznać i jak się chronić

Adam Bakalarz, założyciel instytut.ai
Autor

Adam Bakalarz

Szkoleniowiec AI · właściciel agencji NowoczesnyMarketing.pl · założyciel instytut.ai

Prowadzi agencję, w której ChatGPT, Claude i automatyzacje codziennie pracują dla klientów. Na szkoleniach i w kursach online uczy tego, co sam stosuje w pracy.

100+

firm na szkoleniach zamkniętych od 2025

21

kursów online

1 200+

zweryfikowanych opinii

50 000+

kursantów online